سرخط خبرها

جریان ذوالقرنین و غروب خورشید در چشمه ی سیاه که قران اشاره می فرماید چیست ؟

پرسش:

فرو رفتن خورشید در آب تیره چگونه ممکن است؟(آیه ۸۶ سوره کهف)

پاسخ:

خداوند متعال می فرماید: « حَتَّى إِذا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَغْرُبُ فی‏ عَیْنٍ حَمِئَهٍ وَ وَجَدَ عِنْدَها قَوْماً قُلْنا یا ذَا الْقَرْنَیْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ وَ إِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فیهِمْ حُسْناً ـــ  [ذوالقرنین ] چون به غروبگاه آفتاب رسید چنین یافت که در چشمه‏اى گل‏آلود (تیره) فرو مى‏رود و نزدیک چشمه گروهى را یافت. گفتیم اى ذو القرنین یا عذاب مى‏کنى یا میان آنها طریقه‏اى نیکو پیش مى‏گیرى.»

علّامه ی طباطبایی در تفسیر آیه ی شریفه فرموده اند:

« کلمه «حتى» دلالت مى‏کند بر اینکه فعلى در تقدیر است و تقدیر کلام « فسار حتى اذا بلغ  ـــ و سیر کرد تا به مغرب آفتاب رسید » مى‏باشد. و مراد از مغرب آفتاب، آخر آبادی آن روز از ناحیه ی غرب است ، به دلیل اینکه مى‏فرماید: « نزد آن مردمى را یافت ».   

مفسرین گفته‏اند: منظور از « عین حمئه » چشمه‏اى داراى گل سیاه یعنى لجن است، چون حماه به معناى گل سیاه است و مقصود از عین دریا است ، چون در زبان عرب ، بسیار مى‏شود که این کلمه به دریا هم اطلاق مى‏گردد. و مقصود از اینکه فرمود: « آفتاب را یافت که در دریایى لجن‏دار غروب مى‏کرد.» این است که به ساحل دریایى رسید که دیگر ماوراى آن خشکى امید نمى‏رفت ، و چنین به نظر مى‏رسید که آفتاب در دریا غروب می کند ؛  چون انتهاى افق بر دریا منطبق است. بعضى هم گفته‏اند: چنین چشمه ی لجن‏دارى با دریاى محیط ، یعنى اقیانوس غربى (اطلس) ، که جزائر خالدات در آن بوده منطبق است و جزائر مذکور همان جزائرى هستند که در هیأت و جغرافیاى قدیم مبدأ طول به شمار مى‏رفتند ، و بعدها غرق شده و فعلاً اثرى از آنها نمانده است.

جمله « فِی عَیْنٍ حَمِئَهٍ » به صورت « عین حامیه » یعنى حارّه (گرم) نیز قرائت شده و اگر این قرائت صحیح باشد دریاى حارّ با قسمت استوایى اقیانوس کبیر که مجاور آفریقا است منطبق مى‏گردد، و بعید نیست که ذو القرنین در مسافرت غربی اش به سواحل آفریقا رسیده باشد. » ( ترجمه المیزان، ج‏۱۳، ص: ۴۹۹)

محی الدین ابن عربی نیز برای این آیه تفسیری انفسی ارائه داده که حاصل چنین است:

حَتَّى إِذا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ ؛ یعنی چون رسید به مکان غروب خورشید روح  ، وَجَدَها تَغْرُبُ فِی عَیْنٍ حَمِئَهٍ ، یعنی ذوالفرنین آن خورشید فروزان روح را یافت که در چشمه ی مخلوط با گل غروب می کند و آن چشمه ی مخلوط با گل ، بدن مادّی است که از خاک و آب می باشد. وَ وَجَدَ عِنْدَها قَوْماً ، یعنی وی قوای نفسانی و بدنی روح را در آن بدن مشاهده نمود. قُلْنا یا ذَا الْقَرْنَیْنِ إِمَّا أَنْ تُعَذِّبَ . خدا گفت: ای ذوالقرنین یا آن قوا را با ریاضت و قهر و کشتن عذاب کن! ؛ وَ إِمَّا أَنْ تَتَّخِذَ فِیهِمْ حُسْناً ، یا با آنها از راه تعدیل و دادن حظّ هر کدام به وی به نیکویی رفتار نما!.

سخن نهایی:

۱ـ مراد از عین (چشمه) دریاست ؛ چرا که اوّلاً عرب از دریا تعبیر به عین می کند. ثانیاً در روایات اهل بیت (ع) نیز کلمه ی عین در این آیه تفسیر به دریا شده. ثالثاً چشمه گفتن به دریا در این آیه ، می تواند نوعی تعظیم برای ذوالقرنین باشد ؛ یعنی در برابر عظمت ذوالقرنین ، که کلّ زمین را به قدرت الهی گشته بود ، دریا همچون چشمه می نمود.

۲ـ این دریا چنان بوده که همیشه یا هنگام غروب آفتاب ، گل آلود یا تیره رنگ بوده است.

۳ـ از کلمه ی مغرب الشمس ، استفاده می شود که این دریا در مغرب زمین بوده است امّا بر خلاف آنچه برخی مفسّرین فرموده اند ، از این استفاده نمی شود که آن دریا ، حتماً در انتهای مغرب زمین بوده است. پس آن دریا یا دریای سیاه بوده در بالای ترکیّه یا دریای مدیترانه بوده یا اقیانوس اطلس. و به احتمال زیاد آن دریا ، دریای سیاه باشد ؛ چرا که با علائم داده شده در آیه تطابق بیشتری دارد. اگر واژه ی دریای سیاه را در گوگل جستجو بفرمایید عکسهای ماهواره ای آن را می یابید که مثل قیر سیاه می نماید.    

۴ـ منظور از کلمه ی « وجدها » یافتن و مشاهده ی حسّی است نه یافتن حقیقی و علمی ؛ یعنی ذوالقرنین آفتاب را با چشم دید که گویی در دریا فرو می رود ؛ همانگونه که ما مشاهده می کنیم که خورشید در پشت کوه غروب می کند. شاهد این که منظور از « وجدها » مشاهده با چشم بوده ، این است که چند کلمه بعد فرمود: « وَجَدَ عِنْدَها قَوْماً ــ نزدیک آن چشمه مردمی را یافت» ، که بی شکّ منظور از یافتن مردم ، مشاهده ی آنها با چشم است.

 

 

 

Print Friendly, PDF & Email
No votes yet.
Please wait...

دیدگاه ها