نوشته های وب گاه

نظر ملاصدرا و ابن عربی درباره جبر و تفویض و اختیار چیست ؟

پرسش:
ملاصدرا در کدام فصل اسفار و ابن عربی در کدام فص فصوص الحکم راجع به موضوع جبر و اختیار و تفویض بحث و حقیقت موضوع را تبیین می کند؟
پاسخ:
۱ـ مرحوم صدرالمتألهین شیرازی (ملاصدرا) بحث جبر و تفویض و اختیار را در جلد ششم اسفار ۹ جلدی ، در آدرس زیر بیان فرموده است.
الفن الأول: فیما یتعلق بأحوال المبدإ و صفاته ، الموقف الرابع: فی قدرته تعالى ، الفصل (۱۱) : فی شمول إرادته لجمیع الأفعال‏
الحکمه المتعالیه فى الاسفار العقلیه الاربعه، ج‏۶، ص: ۳۷۰ ، ناشر: دار احیاء التراث‏
۲ـ امّا جناب ابن عربی در جای جای فصوص الحکم جملاتی دارد که ربطی با بحث جبر و اختیار دارند ؛ مثلاً در فصّ هودی ، فصّ ابراهیمی ، فصّ یعقوبی و فصّ ایّوبی می توان نظرات وی را تحقیق نمود.
البته باید دانست که بحث جبر و اختیار در عرفان نظری، از اساس مطرح نیست. چون جبر و اختیار وقتی معنی دارد که غیر خدایی حقیقتاً موجود باشد ؛ در حالی که در منظر عرفان که قائل به وحدت شخصی وجود است ؛ غیر خدا کسی نیست که متّصف به صفتی هم باشد. لذا بسیاری کسان که در این وادی به تحقیق پرداخته اند ، چون با ادبیات متکلّمانه خواسته اند با متون عرفانی برخورد نمایند ، دچار لغزشهای فراوانی شده اند.
حضرت علّامه طباطبایی در رسائل توحیدی ، رساله افعال الهی ، بحث جبر و اختیار فرموده اند: « باید دانست که در اینجا دیدگاه دیگری است که با آن ، موضوع این بخشها از بین می رود ؛ و آن دیدگاه ، همان نظر توحیدی است که در طیّ این رسائل بیان شد. در این دیدگاه همه ی افعال برای اوست ، همانطور که اسماء و ذوات برای او می باشد. پس فعلی برای غیر خدا نخواهد بود تا موضوع مساله جبر یا تفویض تحقّق یابد »
برای مطالعه در باب نظر ابن عربی در باب جبر و اختیار می توانید به کتاب « محی الدین ابن عربی ، چهره برجسته ی عرفان اسلامی » ، تالیف دکتر محسن جهانگیری مراجعه فرمایید.
نگارنده مطلب : احد ایمانی

Print Friendly, PDF & Email
No votes yet.
Please wait...
انتشار توسط 8 تم

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

12 − هشت =