نوشته های وب گاه

آیا همان گونه که علل هستی بخش موجودات مادی به مادیات علم حضوری دارند، آیا موجودات مادی نیز به علل هستی بخش خود علم حضوری دارند یا نه؟

پرسش:
آیا همان گونه که علل هستی بخش موجودات مادی به مادیات علم حضوری دارند، آیا موجودات مادی نیز به علل هستی بخش خود علم حضوری دارند یا نه؟(چنانچه برخی آیات الهی دلالت بر علم و تسبیح تمام اشیاء دارند.)
پاسخ:
۱ـ طبق مبانی حکماء مشاء که قائل به تباین وجودات می باشند و معتقدند که وجود هر موجودی تباین کامل از وجود موجودات دیگر دارد ، تنها مصداق علم حضوری علم شیء به ذات خود می باشد ؛ چرا که علم حضوری یعنی حضور وجود معلوم در نزد عالم . پس اگر وجود موجودات تباین تامّ از یکدیگر داشته باشند محال است که وجود موجودی در نزد موجود دیگر حاضر شود. بر این اساس ، وجود معلول نیز تباین کامل از وجود علّت هستی بخش خود داشته هیچکدام نسبت به یکدیگر علم حضوری نخواهند داشت. بر همین اساس ، حکماء مشاء علم خداوند بر مخلوقات را هم علم حصولی می دانند نه علم حضوری. (ر.ک: نهایهالحکمه ، مرحله ۱۱ ، فصل ۱۱)
۲ـ امّا طبق مبانی حکمت متعالیه ، که وجود را حقیقت واحد و موجودات را مراتب کثیر آن حقیقت واحد می داند ، وجود علّت و وجود معلول ، دو حقیقت متباین از یکدیگر نیستند ؛ بلکه علّت ، مرتبه ی شدید و معلول ، مرتبه ی ضعیف یک حقیقت می باشند. لذا علّت ، حقیقت معلول ، و معلول ، رقیقت علّت می باشد. بر این اساس ، معلول با تمام وجودش در نزد علّت خویش حاضر است و علّت نیز به اندازه ی سعه ی وجودی معلول در نزد معلول حضور دارد. البته باید توجّه داشت که اتّحاد علّت و معلول ــ به نحو حمل حقیقت و رقیقت ــ و حضور آن دو برای یکدیگر ، منحصر در وجود آنهاست نه ماهیّاتشان ، که امری اعتباری است ؛ به عبارت دیگر معلول با وجودش در نزد علّت حاضر است نه با حدّ وجودش ؛ و وجود معلول نیز چیزی جز تعیّن علّت در مرتبه ی معلول نیست. بنا بر این ، از حضور علّت و معلول در نزد یکدیگر ، لازم نمی آید که یکی دارای ماهیّت دیگری نیز باشد. برای مثال از علم خداوند متعال به انسان لازم نمی آید که ماهیّت انسان در علم خدا حضور داشته باشد ، بلکه وجود انسان ، بدون حدود عدمی آن ، در نزد خدا حضور دارد. (ر.ک: نهایهالحکمه ، مرحله ۱۱ ، فصل ۱۱)
۳ـ مطلب دیگر در باب علم حضوری آنکه در حکمت متعالیه بیان شده که علم ، حضور شیء مجرّد است برای شیء مجرّد. (ر.ک: نهایهالحکمه ، مرحله ۱۱ ، فصل اوّل) ؛ لذا موجود مادّی از آن جهت که مادّی است نه معلوم واقع می شود و نه عالم ؛ و اساساً مادّه به اصطلاح فلسفی آن امری اعتباری بوده ، معلومیّت آن نیز اعتباری می باشد. بلی علّت هستی بخش موجود مادّی علم حضوری به آن موجود دارد ، امّا به سبب صورت مجرّد آن موجود مادّی. (ر.ک: نهایهالحکمه ، مرحله ۱۲ ، فصل ۱۱)
۴ ـ در آیات و روایات نیز شواهدی وجود دارد که معالیل علم حضوری بر خالق خود دارند و خداوند متعال را در وجود خود حاضر می یابند. به چند نمونه از این شواهد نقلی اشاره می شود.
خداوند متعال می فرماید: « فَأَینَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ واسِعٌ عَلیمٌ ــــ هر کجا رو کنید پس وجه الله آنجاست ؛ همانا خدا گستراننده و علیم است.» (بقره: ۱۱۵) یعنی هر کجا رو کنید چه به درون ذات خود و چه به بیرون آن ، موجودی را خالی از وجه الله نمی یابید. و وجه الله همان مشیّت ، فیض عامّ الهی و اسم اعظم فعلی خداست که هستی هر موجودی از اوست.
امام صادق (ع) در وصف خداوند متعال فرمودند: « … مَعْرُوفٌ عِنْدَ کُلِّ جَاهِل‏ … ـــ خدا شناخته شده است در نزد هر جاهلی … » (بحارالأنوار ،ج۴ ،ص ۲۸۶ )
امام حسین (ع) فرمودند: « کَیفَ یسْتَدَلُّ عَلَیکَ بِمَا هُوَ فِی وُجُودِهِ مُفْتَقِرٌ إِلَیکَ أَ یکُونُ لِغَیرِکَ مِنَ الظُّهُورِ مَا لَیسَ لَکَ حَتَّى یکُونَ هُوَ الْمُظْهِرَ لَکَ مَتَى غِبْتَ حَتَّى تَحْتَاجَ إِلَى دَلِیلٍ یدُلُّ عَلَیکَ وَ مَتَى بَعُدْتَ حَتَّى تَکُونَ الْآثَارُ هِی الَّتِی تُوصِلُ إِلَیکَ عَمِیتْ عَینٌ لَا تَرَاک‏ … وَ قَالَ أَیضاً تَعَرَّفْتَ لِکُلِّ شَی‏ءٍ فَمَا جَهِلَکَ شَی‏ءٌ وَ قَالَ تَعَرَّفْتَ إِلَی فِی کُلِّ شَی‏ءٍ فَرَأَیتُکَ ظَاهِراً فِی کُلِّ شَی‏ءٍ فَأَنْتَ الظَّاهِرُ لِکُلِّ شَی‏ءٍ ـــــــ خدایا چگونه استدال می شود بر تو به سبب آنچه که در وجودش محتاج توست؟! آیا دیگرى ظهورى دارد که تو ندارى تا او ظاهر کننده ی تو گردد؟ کى نهان بودی تا نیازمند دلیل باشی ، که به سوی تو رهنمایی کند؟ و کى دور بودى تا آثار کسى را به تو رسانند؟! کور باد دیده‏اى که تو را نبیند!. … و نیز فرموده است: خود را به هر چیزی شناساندى و چیزى جاهل به تو نیست. و فرموده است: تو خود را در هر چیزى به من شناساندى و تو را در هر چیز ، روشن دیدم و تو برای هر چیزی ظاهری.» (بحار الأنوار، ج‏۶۴، ص۱۴۲ )

نگارنده مطلب : احد ایمانی

Print Friendly, PDF & Email
No votes yet.
Please wait...
انتشار توسط 8 تم

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

هشت + 3 =