سرخط خبرها

خداوند چرا بعضی دعاها را مستجاب نمیکند؟ شرایط و موانع و آداب دعا چیست ؟

پرسش:
خداوند چرا بعضی دعاها را مستجاب نمیکند؟
پاسخ:
۱ـ هیچ دعایی خالی از نوعی اجابت نیست، زیرا نوعی عبادت و پرستش است و درهر عبادتی که با قصد قربت انجام می شود ؛ یعنی عبادت کننده تصمیم دارد به خدای خود نزدیک شود و به کمالات ذات اقدس اله آراسته گردد، خالی از اثر قربی نیست. بنابر این، همین که دعا و عبادت با خلوص نیت و شرایط لازم انجام می شود، در همان لحظه به اجابت می رسد و اثر معنوی خود را بر روح و جان انسان می گذارد ؛ یعنی خودِ خواستن از خدا چون ارتباط با خداست باعث قرب معنوی و باعث افزایش تکامل معنوی است ؛ و با استمرار این حالت است که آدمی به تدریج مظهر نورانیت و اسماء و صفات کمالیه حق تعالی شده، به کمال و سعادت شایسته ی خود می رسد. خود دعا کردن، در حقیقت، درمان عطش قلب و تسکین سوزش جان و و نیاز روح به عروج به عالم قدس است. امام صادق(ع)فرمود: « شما را به دعا سفارش مى کنم. زیرا با هیچ عمل دیگرى همچون دعا ، به خدا نزدیک نمى شوید.» (کافی، ج۲، ۴۶۷)
گفته اند: زاهد و عابدی دائماً دعا می کرد و ذکر می گفت ، ولی اثری از خدا برایش ظاهر نمی گشت. روزی ابلیس بر او گذشت و گفت: آیا از این همه دعا و ذکر اثری نیز دیده ای؟ آن زاهد با این سخن ابلیس ، دعا و ذکر را رها ساخت. خداوند متعال مأموری از مأموران را سراغ او فرستاد و فرمود که به او بگو: ای بدبخت! آن دعا و ذکر تو ، همان پاسخ من به تو بود. اگر من اراده نکرده بودم ، تو کی لیاقت آن داشتی که به یاد من باشی. جناب مولوی همین ماجرا را به نظم کشیده و گفته است:
« آن یکی الله می‌گفتی شبی ـــ تا که شیرین می‌شد از ذکرش لبی
گفت شیطان آخر ای بسیار گــو ـــ این هــمـه الله را لـبـیـک کـــو
می نیاید یک جواب از پیش تخت ـــ چند الله می‌زنی با روی سخت
او شکسته دل شد و بنهاد سر ـــ دید در خواب او ، خضر را اندر خُضَر
گفت هین از ذکر چون وامانده‌ای؟ ـــ چون پشیمانی از آن کش خوانده‌ای
گـفت لـبـیـکـم نمی‌آید جواب ـــ زان همی ترسم که باشد ردّ باب
گـفت آن الله تو لـبـیک ماست ـــ و آن نیاز و درد و سوزت پیک ماست
حـیـلـه‌ها و چـاره جوئی های تو ـــ جـذب مـا بـود و گـشاد این پای تو
ترس و عشق تو کمند لطف ماست ـــ زیـر هـر یـا ربّ تـو لـبیـک مـاسـت»
استحضار دارید که تمامی عبادات به خصوص دعا دارای چندین اثر عمومی و خصوصی است. آثار عمومی دعا، معنویت، نورانیت، صفا و قربی است که در قلب و روح انسان ایجاد می شود و آثار خصوصی آن تأثیرات معنوی و یا مادی خاصّی است که در اثر ارتباط موثر با خداوند حاصل می شود و در روایات و سند دعاها ذکر شده است، مانند دعا برای رفع امراض، فقر، گرفتاری و مانند آن.
۲ـ مطلب دیگر اینکه ، طبق روایات ، دعای انسان اگر همراه با شرائط قبولی دعا باشد و موانع اجابت در کار نباشند ، یقیناً مستجاب می شود ؛ لکن به شرطی که اجابت آن دعا به نفع فرد باشد یا ضرر فرد دیگری را در پی نداشته باشد. لذا چه بسا ما خیال می کنیم که نفع ما در چیزی است و آن را می خواهیم ؛ ولی خداوند متعال می داند که اجابت آن خواسته به ضرر ماست ؛ پس آن را عیناً اجابت نمی کند. بر همین اساس فرمود: « … عَسى‏ أَنْ تَکْرَهُوا شَیئاً وَ هُوَ خَیرٌ لَکُمْ وَ عَسى‏ أَنْ تُحِبُّوا شَیئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَکُمْ وَ اللَّهُ یعْلَمُ وَ أَنْتُمْ لا تَعْلَمُون‏ ـــــ چه بسا چیزى را خوش نداشته باشید، حال آن که خیرِ شما در آن است ؛ یا چیزى را دوست داشته باشید ، حال آنکه شرِّ شما در آن است ؛ در حالی که خدا مى‏داند و شما نمى‏دانید. » (البقره:۲۱۶) ؛ در چنین مواردی که اجابت عین دعا ، به ضرر شخص می باشد ، خداوند متعال فرشتگان را امر می کند که برای بنده ام دعایی کنید! و آنها دعا می کنند و خداوند آن دعا را در حقّ وی مستجاب می نماید. گاه نیز خداوند متعال در عوض آن دعا نعمتی بهشتی را برایش ذخیره می سازد. و چه بسیار دعا کندگان که روز قیامت ، آرزو می کنند که ای کاش هیچ کدام از دعاهایشان مستجاب نمی شد و همه ی آنها برایش ذخیره می شد. امام باقر علیه السّلام فرمودند: « إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى إِذَا أَحَبَّ عَبْداً غَتَّهُ بِالْبَلَاءِ غَتّاً وَ ثَجَّهُ بِالْبَلَاءِ ثَجّاً فَإِذَا دَعَاهُ قَالَ لَبَّیکَ عَبْدِی لَئِنْ عَجَّلْتُ لَکَ مَا سَأَلْتَ إِنِّی عَلَى ذَلِکَ لَقَادِرٌ وَ لَئِنِ ادَّخَرْتُ لَکَ فَمَا ادَّخَرْتُ لَکَ خَیرٌ لَک‏ ــــــ چون خدا بنده‏اى را دوست بدارد او را به یکباره در بلا فرو پیچد و در بلا غرقش کند ، در این هنگام چون بنده ، خدا را بخواند ، خداوند فرماید: لبیک بنده ام ، اگر در آنچه خواهش کردى عجله کنم ، بر آن قادرم ، در حالی که اگر آن را برای تو ذخیره کنم برایت بهتر است.» (بحار الأنوار ، ج‏۶۴ ،ص۲۰۸)
۳ـ موانع استجابت دعا :
الف ـ گناه : یکى از عوامل مهمى که رابطه انسان با خدای متعال را ضعیف نموده و مانع اجابت دعا می شود ، نافرمانى از دستورهاى خداست.
حضرت على (علیه السّلام) در دعاى کمیل چنین مى فرماید: پروردگارا! گناهانى را بر من ببخش که موجب حبس و بالا نرفتن دعا مى شوند. و در جاى دیگر از همان دعا چنین مى فرماید: اى آقا و مولاى من ! به عزتت قسم ! از تو مى خواهم که بدى کردار و رفتارم موجب پوشیده شدن دعاى من از تو نشود.
امام باقر(ع) در این باره فرمودند: بنده حاجتى ازخدا طلب مى کند و مقرّر مى شود که آن حاجت در زمانى برآورده شود؛ پس در این فاصله ، او گناهى مرتکب مى شود و در نتیجه ، خداوند مى فرماید: حاجت این بنده برآورده نشود و از آن محروم گردد ؛ چون او خشم و غضب مرا برانگیخت و همین باعث محروم شدن اوست. » (بحار الانوار،ج۷۳،ص۳۲۹) ؛ به تعبیر دیگر ، گناه شخص باعث می شود که باطن شخص از خدا روی برگرداند و رحمت خدا را دریافت نکند. و غضب خدا یعنی نرسیدن رحمت خدا به شخص.
ب ـ لقمه حرام: استفاده از درآمد حلال و پاکیزه از دیگر شرایط اجابت دعا است که امروزه بیش از هر زمان دیگر لازم است به آن توجه شود. طبق روایات اهل بیت (ع) ، لقمه ى حرام تا ۴۰ روز مانع استجابت دعا مى شود. ( بحار الانوار،ج۹۳،ص۳۵۸(
پ ـ قساوت قلب: قساوت و سخت دلی نیز از عوامل عدم استجابت دعا مى‏باشد. امام صادق (ع) مى‏فرمایند: « خداوند دعایى که از قلب قسى برخاسته باشد را اجابت نمى‏کند. » (میزان الحکمه،ج۳،ص۸۷۵)
ت ـ شتاب و عجله: امام صادق (ع) فرمود: « مؤمن همیشه در خیر و آسایش است تا هنگامى که عجله نکند. در غیر این صورت ناامید مى‏شود و دعا را ترک مى‏کند. به درستى که بنده هنگامى که دعا مى‏کند خداوند متعال در صدد برآورده ساختن حاجت اوست تا زمانى که او عجله نکند. » ( اصول کافی،ج۲،ص۴۷۴). به تعبیر دیگر ، خداوند متعال هر نیازی را درست در زمان لازم آن برآورده خواهد ساخت. پس اگر مومن نیاز فردا را امروز بخواهد ، همان فردا به او داده می شود. پس مومن را سزا نیست که به حکمت خدا سوء ظنّ نماید ؛ و اساساً خداوند متعال با این گونه امور است که بندگانش را بالا می کشد و ایمانشان را تقویت می کند.
۴ـ آداب دعا
که رعایت آنها در ارتباط موثر با خداوند نقش به سزایی دارد، در این قسمت برخی از آداب استجابت دعا را که در روایات به آنها اشاره شده، ذکر مى‏کنیم.
الف ـ گفتن بسم الله الرحمن الرحیم در ابتدای دعا.
ب ـ فرستادن صلوات که خود دعایی است یقیناً مستجاب ؛ پس خداوند متعال حیا دارد از اینکه از بین دو دعای بنده ، یکی را بپذیرد و دیگری را ردّ نماید.
پ ـ استغفار و اظهار فروتنی و دوری از حالت طلب کاری. بنده باید بداند که بنده ی خداوند متعال است نه ارباب او. پس باید به هنگام دعا ، ادب بندگی را مراعات نماید. و بداند که اگر به توفیق دعا داده اند ، به این معناست که خداوند متعال با نظر رحمت به او نگریسته است. پس در این هنگام سزاست که بنده ی خدا از اینکه مورد لطف خدا قرار گرفته و به محضر او راه یافته ، ابراز خشوع و بندگی نماید. و بداند که همین توفیق خود می ارزد به تمام عالم هستی.
ت ـ مدح و ثنای خدا با اسماء حسنایش ، قبل از دعا. این مضمون در حدیث وارد شده که خداوند فرموده است: اگر بنده ام قبل از دعا مرا مدح و ثنا گوید ، و چنان در آن غرق شود که حاجت خویش را فراموش نماید ، حاجت او را با چندین حاجت دیگر برآورده می سازم.
ث ـ برآوردن حاجت نیازمندان: خدمت به بندگان الهی، به خصوص رسیدگی به وضعیت فقراء اهل ایمان، سبب تقویت ارتباط انسان با خداوند و استجابت دعا مى‏گردد. طبیعى است که هر قدر اعمال نیک انسان بهتر باشد لطف الهى به او بیشتر است.
ج ـ دعا در مساجد و مشاهد و اوقات مبارک ، چون ماه رمضان و وقت نماز نیز در استجابت دعا اثری عظیم دارد.
چ ـ اصرار و خسته نشدن از طلب. خداوند متعال گاه اجابت حاجت بنده را به تأخیر می اندازد تا او را بیشتر بر در خانه ی خود نگه دارد و باعث ترقّی وجودی او شود. لذا بنده ی شایسته آن است که دست از طلب بر ندارد. به قول جناب حافظ:
« دست از طلب ندارم تا کام من بر آید ـــ یا تن رسد به جانان یا جان ز تن برآید. ــ بگشای تربتم را بعد از وفات و بنگر ــ کز آتش درونم ، دود از کفن بر آید.» یعنی در طلب چنان باید بود که حتّی بعد از مردن نیز حرارت طلب در وجود انسان خاموش نگردد. در روایت علوی نیز آمده که: « من استدام قرع الباب و لجّ ولج ـــ هر که بر کوفتن دری ادامه دهد و بر این کار اصرار ورزد ، به مقصودش می رسد» (غررالحکم ، حدیث۳۷۵۸) و فرمودند: « من طلب شیئا و جدّ وجد ـــ هر که چیزى را بجوید و بکوشد ، آن را بیاید» ؛ جناب مولوی نیز اشاره به همین معنا نمود آنجا که فرمود: «گفت پیغمبر که چون کوبى درى ـــ عاقبت زان در برون آید سرى»
حاصل کلام آنکه:
در دعا باید ابتدا رفع موانع و تحصیل شرائط و آداب نمود و آنگاه از خدا خواست آنچه خواستنی است. لکن این را هم باید دانست که خداوند متعال هیچگاه برای بنده ای که توفیق دعا یافته ، اراده شرّ نمی کند. پس اگر دعایش مستجاب نشد ، باز هم باید خدا را شکر نماید که اوّلاً توفیق هم کلام شدن با خدا را یافته ؛ و ثانیاً خداوند او را متوجّه امری نموده که به ظاهر خیر او ولی در حقیقت شرّ اوست. ثالثاً خداوند به سبب آن دعا خیری عظیم را برای او مقرّر ساخته ، که یا در همین دنیا به او می رسد یا برای آخرتش ذخیره می گردد.

نگارنده مطلب : احد ایمانی

Print Friendly, PDF & Email
No votes yet.
Please wait...

دیدگاه ها