سرخط خبرها

محاسبه و مراقبه و مشارطه یعنی چه ؟ و چه کاربردی دارد ؟

پرسش:
دختری هستم۱۸ساله و مجرد علت سوالای من به نظر خودم مشکلات زندگیم از جمله نبود امنیت در خانه .اخلاق بابام .تهمتاش به مامانم و…ونبود منبع کتابخانهای در روستاو اگاهی خودم بود و اما فرموده بودید(اوّلین کاری که حضرت عالی می توانید انجام دهید این است که برای خود وقتی را اختصاص دهید تا با یک برنامه ریزی درست و منطقی ، اعتقادات را از راه اصولی آن از راه کتب معتبر فرابگیرید.) اگر میشه اسامی کتاب های معتبری که فرمودهاید را برام بفرستید. فرموده اید (امّا نقص ارزشی ، نبود آن کمالی است که شخص می تواند کسب نماید و باید کسب نماید، ولی کسب نکرده است) میشه ذکر کنید اون کمالات چیه؟و چطور میتونم کسبشون کنم؟ فرموده بودید(تربیت فرزندان را هم بر گردن زن نهاده است. چرا که او نیز در این امر برتری هایی بر مرد دارد، که او را مناسب این مسئولیت فوق العاده مهمّ می کند. ) این حرف رو من اشتباه میدونم چون زن نمی تونه یک تنه بچه ها رو تربیت کنه مخصوصا پسرها رو زن و مرد باید با هم اون ها رو تربیت کنند نه این که زن فقط بچه تربیت کنه و مرد نیاز های مادیشون رو فراهم کنه خانواده به محبت و مهر مرد هم نیاز دارهولی من که این رو تو زندگیم کم دیدم. اگه سوالات قبلیم باعث رنجش خاطر شما بزرگواران شد
پاسخ:
۱ـ معرّفی کتاب مناسب، کاری به ظاهر آسان ولی در حقیقت دشوار است. چون هر کتابی برای هر کسی مناسب نیست. کسی که می خواهد کتاب معرّفی کند، باید از ویژگی های شخصیّتی طرف مقابل و میزان تحصیلات او و گرایشات فکری و عملی او و … خبر داشته باشد؛ که این امکان از طریق اینترنت چندان فراهم نیست. لذا ما کتبی را برای شما معرّفی می کنیم که برای اغلب افراد جامعه مناسبند؛ یعنی کتب استاد محسن قرائتی را.
اگر دسترسی آسان و مداوم به اینترنت دارید، می توانید متن بسیاری از آثار ایشان را از سایت رسمی خودشان کپی کنید. آدرس ایشان: http://www.qaraati.net/
یا http://www.qaraati.net/show.php?page=books&view=index
وقتی وارد قسمت آثار شدید، عکس روی جلد کتابها را می بینید، در طرف راست کتاب، نوشته است «PDF» روی این واژه کلیک راست نموده و گزینه ی save target as را انتخاب کنید؛ و فایل پی دی اف کتاب را در رایانه ی خود ذخیره نمایید. البته برای باز نمودن فایل ذخیره شده احتیاج به برنامه آکروبات ریدر دارید.
اگر روی نام کتاب که در طرف چپ عکس قرار دارد، کلیک کنید، متن کتاب را در اینترنت می توانید مطالعه بفرمایید.

لیست برخی آثار استاد قرائتی:
آشنایی با اسلام برای نوجوانان
۴۰۰ نکته از تفسیر نور
گناه شناسی
سیره پیامبر با نگاهی به قرآن کریم
تفسیر آیات دین و زندگی ۱
تفسیر آیات دین و زندگی ۲
هزار و یک نکته از قرآن کریم
یکصد و پنجاه موضوع از قرآن و احادیث
پرتوی از اسرار نماز
اصول عقائد اسلامی (توحید)
اصول عقائد اسلامی (عدل)
اصول عقائد اسلامی (نبوت)
اصول عقائد اسلامی (امامت)
اصول عقائد اسلامی (معاد)
یکصد و چهارده نکته درباره نماز

۲ـ کمالات ارزشی، آن کمالاتی هستند که دین اسلام آنها را به عنوان کمالات انسان، یا کمالات زن یا کمالات مرد بیان داشته است؛ مثل اخلاص، علم الهی، شجاعت، تقوا، عدالت، عفّت، حُسن خُلق، امانتداری، صداقت، حقّ جویی، حقّ پذیری، نوع دوستی، قناعت پیشگی، کرامت نفس، تواضع، تعاون در نیکی ها، سبقت در نیکی ها، خشیت از پروردگار، معاد اندیشی، دوری از عجب و کبر و استکبار، امیدواری به رحمت خدا، حسن ظنّ به خدا، حسن ظنّ به مؤمنان، بلند همّتی، بلند نظری، شرح صدر، رقّت قلب، رأفت، دوری از شتابزدگی، دوری از غضب، اعتداد در گفتار، اعتداد در خوردن، دوری از کینه، دوری از حسد، دوری از غیبت، نرمی کلام و رفتار، دوری از تعصّبات جاهلانه، دوری از اسراف، زهد، سخاوت، اجتناب از حرام، احتراز از لغویّات، خیر خواه بودن، دوری از جدال و مراء، دوری از کذب، مواظبت زبان، احتراز از ریا، احتراز از خیالپردازی و آرزو محوری، محاسبه ی نفس، تقویت حبّ به خدا و اولیای او (تولّی)، تبرّی، توکّل، صبر و حلم، دوام طهارت ظاهری و باطنی، نماز اوّل وقت، و … ؛ و در یک کلام، عبودیّت.
راه کسب این کمالات آن است که شخص ابتدا ببیند آیا آن کمال را دارد یا نه؟ اگر دارد که هیچ؛ اگر ندارد، نگاه که کند که آیا ضدّ آن را دارد یا نه؟ اگر ضدّ آن را ندارد، اقدام کند به کسب آن؛ و اگر ضدّ آن را دارد، باید ابتدا آن ضدّ را از خودش دور سازد.
برای کسب یک کمال یا خالی نمودن خود از ضدّ آن کمال، ابتدا باید باید یک برنامه ریزی جدّی، با خود شرط نمود که از این به بعد، فلان صفت زشت را کنار خواهم گذاشت؛ یا فلان صفت خوب را در زندگی ام پیاده خواهم کرد. این کار را مشارطه گویند. بعد از مشارطه، شخص باید مراقبه کند؛ یعنی از زمان بیدار شدن از خواب، تا زمان به خواب رفتن، باید مراقب خودش باشد تا به شرطی که کرده وفادار بماند. آنگاه نوبت محاسبه می رسد؛ یعنی شب، قبل از خواب، باید از خودش حساب بکشد؛ که آیا به شرطی که کرده، عمل نموده است یا نه؟ اگر عمل کرده، شکر خدا کند، و اگر عمل نکرده، نفس خود را مورد ملامت قرار دهد و مرگ و قیامت را یادآور شود؛ و خود را پای حساب قیامت تصوّر کند؛ و حتّی اگر لازم دید، برای خودش تنبیه شرعی در نظر بگیرد. مثلاً به خودش بگوید: حالا که شرط را زیر پا گذاشته ای، فردا باید روزه بگیری یا صدقه بدهی یا … . این کار را هم معاتبه یا معاقبه گویند.
پس با روش مشارطه، مراقبه، محاسبه و معاتبه یا معاقبه، می توان صفتی زشت را از نفس خود دور ساخت یا صفت خوبی را در خود، پایدار نمود.
البته توجّه شود که برای طرد یا کسب هر صفتی، حدّ اقلّ زمان لازم، چهل روز است. اگر در چهل روز، مطلوب شخص حاصل شد، که هیچ و الّا باید یک چهل روز دیگر هم همین روال را ادامه دهد. اگر طالب تفصیل بیشتر این گونه مباحث بودید، می توانید مراجعه فرمایید به کتاب «صراط سلوک» تألیف علی محیطی.

۳ـ اینکه تربیت فرزند، وظیفه ی مشترک زن و شوهر است، شکّی نیست؛ امّا تا سنّ نوجوانی، نقش مادر در تربیت کودک، پررنگتر است. چرا که اوّلاً در این سنین، کودک، روح لطیفتری دارد و بیشتر محتاج عطوفت مادرانه است؛ و مرد به طور غریزی به اندازه ی مادر، عطوفت ندارد. ثانیاً اغلب مردها، اشتغال به کسب نیاز اقتصادی خانواده دارند و کمتر از مادر، فرصت تربیت دارند؛ در حالی که در این دوره، فرزند، محتاج نظارت لحظه به لحظه است.
پس ما منکر این نیستیم که پدر هم باید در امر تربیت، دخالت داشته باشد؛ بلکه عرض می کنیم که تا سنّ نوجوانی، نقش مادر، پر رنگتر است؛ کما اینکه منکر نقش مادر در امور اقتصادی خانواده نیستیم، ولی عرض می کنیم که نقش پدر در این زمینه پر رنگتر است.
امّا در آستانه ی سنّ نوجوانی، یعنی از سنّ ورود به دوره ی تحصیلات راهنمایی، باید مادر سعی کند فرزند را تحت ولایت پدر قرار دهد؛ یعنی به نحوی با فرزندش رفتار کند که فرزند احساس کند که باید از پدر، حرف شنوی داشته باشد. البته نه حرف شنوی سربازگونه بلکه حرف شنوی ولایی؛ بلا تشبیه، به همان نحوی که فرد مؤمنی از پیغمبر یا امام، حرف شنوی دارد. از آن سو، پدر هم باید بکوشد که نقش ولی را برای فرزندش ایفا کند؛ یعنی نشان دهد که عاشقانه ـ نه شاهانه ـ خیرخواه فرزن خود است.
این رابطه ی ویژه که، در سیستم تربیتی اسلام، توصیه شده، فواید فراوانی دارد؛ که به برخی از آنها اشاره می شود.
در چنین رابطه ای، فرزند، خودش را بی پشتیبان نمی یابد؛ بلکه می داند که فردی پرصلابت ولی مهربان و خیرخواه، حامی اوست. در این دوره، وجود چنین پشتیبانی برای فرزند، بسیار اهمیّت دارد.
در چنین رابطه ای، فرزند در عین اینکه خود را مظلوم نمی بیند، یاد می گیرد که باید وظیفه شناس و با برنامه باشد؛ و زندگی دیمی نداشته باشد. فرزندان در این دوره، علاقه ای به انجام وظایف خود ندارند؛ لذا اغلب، والدین آنها را وادار به انجام وظایف می کنند؛ لذا فرزند، احساس مظلومیّت می کند؛ امّا در سیستم تربیت اسلامی، با اینکه فرزند، وظایف خود را انجام می دهد، ولی چنین احساسی هم در او پیدا نمی شود. چون پدر خود را ولیّ خود می بیند نه فرمانده خود.
در چنین رابطه ای، فرزند، خودش را سرباز و فرمانبر نمی بیند؛ بلکه خود را معین(یاور) پدر می بیند. پدر نیز باید چنین احساسی را در فرزند خود پدید آورد.
در چنین رابطه ای، فرزندان، میل به فرزند سالاری پیدا نمی کنند؛ امّا پدر را هم سالار خانه نمی بینند؛ بلکه او را ولیّ خانه می شناسند؛ یعنی کسی که خانواده را دوست دارد و خانواده هم او را دوست دارند؛ و او برای این رابطه از خودش خرج می کند. چنین رابطه ای باعث می شود که فرزند نیز بعد از ازدواج، در زندگی مستقلّ خودش، تمایل به مرد سالاری یا زن سالاری نداشته باشد؛ بلکه بداند که در خانواده، هر کسی جایگاه تعریف شده ی خودش را دارد؛ که نتیجه اش می شود پایداری و دلپذیری زندگی خانوادگی.
در این سنین، اگر فرزند خلافی کرد یا وظایف خود را انجام نداد، مادر نباید مثل سابق با او برخورد کند؛ یعنی تنبیه های مجاز مثل قهر کردن و روی ترش نمودن و ملامت و امثال آن را باید کنار بگذارد یا بسیار کمرنگ کند؛ و فرزند را تهدید کند که قصور او را به پدرش گزارش خواهد نمود. در این مرحله پدر باید تنبیه های مجاز را مدیریّت کند؛ که البته از زدن و رفتارهای خلاف اخلاق در تنبیه اسلامی خبری نیست؛ بلکه بیشتر باید از اهرمهای روانی و رفتاری استفاده نمود. در این مرحله کار مادر، این است که از پدر بخواهد تا فرزند را ببخشد؛ و پدر هم باید بپذیرد که به خاطر مادر، فرزند را ببخشد. با این شیوه، هم فرزند تنبیه می شود و می فهمد که در این دنیا، هر کسی وظایفی دارد که باید انجام دهد؛ و الّا چوبش را خواهد خورد؛ هم می فهمد که ترک فرامین خدا هم تنبیه اخروی دارد. همچنین می فهمد، که مادر، در نظر پدر، مهمّ است؛ تا آنجا که وساطت او را می پذیرد. لذا یاد می گیرد که مرد باید همسرش را محترم بدارد. و نیز یاد می گیرد که از مهربانی والدین نمی شود سوء استفاده کرد. آنها همان اندازه که مهربان هستند، همان اندازه هم جدّی و سختگیرند.
خلاصه آنکه:
تربیت، وظیفه ی والدین است؛ لکن تا قبل از نوجوانی، نقش مادر، پر رنگتر است؛ و در دوره ی نوجوانی، تقریباً تا حدود ۱۷ یا ۱۸ سالگی، نقش پدر پر رنگتر می شود؛ و بعد از آن، خود فرزند چنان رشد نموده که دیگر والدین، نقش چندانی در تربیت او ندارند؛ بلکه او خودش جذب تربیت از والدین و دیگران می کند؛ امّا چون بنیانش درست گذاشته شده، احتمال انحرافش کمتر است. البته در این دوره نیز والدین همچنان بر او نظارت دارند؛ لکن نظارتی بسیار نامحسوس.
البته بحث تربیت، فراتر از این است که ما آوردیم؛ ما فقط به برخی زوایای آن پرداختیم؛ که بیشتر ناظر به جنبه ی کنترل فرزند است. در بحث تربیت، جنبه های متعدّد دیگری نیز وجود دارند که باید در کتب مربوطه جستجو فرمایید. برای این منظور، کتب زیر را توصیه می کنیم.

ـ نسیم مهر (۱)، حسین دهنوی
ـ نسیم مهر (۲)، حسین دهنوی
ـ کودک از نظر وراثت و تربیت، محمدتقی فلسفی
ـ آراء مربیان بزرگ مسلمان درباره تربیت کودک، ابن سینا، غزالی و خواجه نصیرالدین طوسی، محمدرضا عطاران
ـ تربیت کودک در اسلام، مائده رضائی (مترجم)
ـ تربیت کودک در بیان پیامبر اعظم (ص)، مرتضی اردشیر
ـ تربیت کودک به زبان ساده از دیدگاه اسلام، مریم هاشمی گلپایگانی
ـ سیره اهل بیت در تربیت کودک، مهدی شعبانی مهردرانی، روح الله گائینی

Print Friendly, PDF & Email
No votes yet.
Please wait...

دیدگاه ها