سرخط خبرها

آیا خداوند قادر به خلق یک باره موجودات نیست؟

پرسش:
در یکی از جواب هایی که به یک سوال مبنی بر این که خدا چگونه جهان را اداره می کند این گونه نوشته بودید.«اراده ی الهی نیز از ابتدا به صورت موجودات مادّی ظاهر نمی شود؛ بلکه ابتدا به صورت موجودات غیر مادّی خاصّی که فاقد هر گونه شکل و رنگ و اندازه هستند تجلّی می کند که این موجودات را عقول مجرّده یا حقایق جبروتی یا ملائک مهیمنه می نامند. آنگاه اراده حقّ تعالی از این مرتبه از وجود نیز تنزّل یافته به صورت موجودات غیر مادّی ولی شکل دار و رنگ دار و دارای اندازه ظهور پیدا می کند که آنها را موجودات مثالی یا ملکوتی می نامند. در مرحله ی سوم اراده ی فعلی خالق متعال از این مرتبه نیز نازل شده به صورت موجود مادّی ظاهر می شود.» حالا سوال من اینست که آیا خداوند قادر به خلق یک باره موجودات نیست؟ این که بخواهد موجودی را بیافریند باید چند مرحله اراده کند تا آن موجود تکامل بیابد؟ آیا این به معنی نقص در خداوند نیست. در حالی که خداوند اگر اراده کند بی نهایت عالم و مخلوق متفاوت را در کمتر از چشم زدنی می افریند. منتظر جواب شما هستم.

پاسخ:
از منظر الهی کلّ عالم خلقت ، یک حقیقت بیش نیست ؛ لذا او به یک اراده ، کلّ هستی را ظاهر ساخته است ؛ چون اراده های پی در پی برای خدا معنی ندارد. چرا که تعدد ارادات و تجدّد اراده ها با واجب الوجود بودن سازگار نیست. چون اراده یا صفت ذات خداست یا صفت فعل او. اگر صفت ذات باشد عین ذات می باشد. لذا تعدد ارادات موجب تعدد ذات می شود ؛ و اگر صفت فعل باشد ، عین فعل او می باشد. پس خود آن ارادات نیز مخلوقند و باید بند به اراده ی خالق باشند ؛ که باز آن اراده یا واحد است یا کثیر ، که اگر کثیر باشد باز بحث سابق پیش می آید ؛ و چون تسلسل محال است ، لذا سر این سلسله باید به اراده ی ذاتی بند شود که آن نیز نمی تواند بیش از یکی باشد.
پس خدا را یک اراده ی ذاتی بیش نیست ؛ و از آن اراده ی واحد جز یک موجود پدید نمی آید ؛ لکن آن یک موجود ، در ذات خود دارای کثرت طولی است ؛ که ما اسم آن یک موجود را عالم خلقت می گذاریم ؛ و مراتب آن را عالم جبروت و ملکوت و ناسوت می نامیم. بنا بر این، عالم خلقت برای خدا دارای مراتب نیست بلکه از نگاه ما که در مرتبه ی پایین و در ظرف زمان گرفتار آمده ایم ، خلقت عالم و خلقت موجودات مادّی، با لحاظ مراتب و تدریجی می نماید. آنجایی هم که خداوند متعال از خلقت چند مرحله ای سخن گفت از نگاه ما افراد عادی مطلب را بیان داشت نه از نگاه خودش. لکن اولیای الهی که به مراتب بالای وجود راه یافته و از افق مادّه و زمان رسته اند ، کلّ عالم را یکجا شهود می کنند. خداوند متعال فرمود: « إِنَّا کُلَّ شَی‏ءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَر ؛ وَ ما أَمْرُنا إِلاَّ واحِدَهٌ کَلَمْحٍ بِالْبَصَر ـــــ البته ما هر چیز را به اندازه آفریدیم ؛ و امر ما یکی بیش نیست، همچون یک چشم بر هم زدن‏.» (القمر:۴۹ ، ۵۰) یعنی امر ما از منظر خودمان یکی است ؛ لکن در این عالم که به یک امر و اراده آفریده ایم هر چیزی اندازه و قرارگاه وجودی خود را دارد. لذا هر موجودی ـ نه برای خدا بلکه برای ما ـ در ظرف مخصوص خودش ظاهر خواهد شد. خداوند یک حقیقت آفریده به نام عالم ؛ که مرتبه ای از آن ، عالم جبروت ، مرتبه ی دیگر ملکوت و مرتبه ی آخر عالم مادّه است. پس دقّت شود که خداوند متعال، عوالم پشت سر هم را آفریده نه اینکه عوالم را پشت سر هم آفریده است؛ یعنی پشت سر هم بودن، قید مخلوق است نه قید خالق. آنگاه ما از نحوه وجود عالم، مراتب داشتن عالم را انتزاع نموده ایم. لذا توجّه شود که خلق مراتب ، غیر از با مراتب خلق کردن است. اراده واحد حقّ تعالی بر کلّ هستی تعلّق گرفته ـ از ازل تا ابد ـ ؛ یعنی خداوند متعال به یک اراده ، تمام عالم هستی را ازل تا ابد اراده نموده است ؛ و متعلّق اراده ی او بی تردید محقّق است. پس از منظر الهی مرتبه ی عالی و دانی نیست؛ کما اینکه آینده و گذشته ای برای او نیست ؛ بلکه او همه ی عالم را از ازل تا ابد بالفعل خلق نموده ؛ و مراتب داشتن عالم برای ماست؛ کما اینکه آینده برای ما آینده است که موجود زمانی هستیم. از طرف دیگر بشر به خاطر محدودیّت وجودی که دارد ؛ و به خاطر اینکه خودش جزئی از این نظام واحد است ، معمولاً نمی تواند آن اراده ی واحد و متعلّقات آن را یکجا لحاظ نماید ـ مگر برای لحظاتی و به هنگام تفکّر عمیق عقلی ـ . لذا ما چنین می پنداریم که خدا برای ایجاد هر موجودی یک اراده ی مخصوص به آن می کند. از این اراده های جزئی اعتباری ، تعبیر می شود به تقدیرات جزئی خدا ؛ در مقابل آن اراده ی واحد که تقدیر کلّی خدا شمرده می شود. لذا تقدیرات جزئی و ارادات جزئی برای خدا ، به اعتبار عقل ماست نه از منظر خود خدا. پس ما چون محدودیم ، تا در این مرتبه ی پایین وجود قرار داریم و تا در نظام مادّی و زمانی هستیم در بند این اعتبار خواهیم بود ؛ مگر آنکه در اثر سیر انفسی به مقام فناء فی الله برسیم و جز خدا و اراده ی واحد او هیچ نبینیم ؛ و از بند اعتبارات برهیم.

Print Friendly, PDF & Email
0 0 vote
Article Rating
No votes yet.
Please wait...
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x