سرخط خبرها

آیا مردگان میتوانند برای زندگان دعا کنند ؟

پرسش:
آیا اموات میتوانند برای زندگان دعا کنند ؟

پاسخ:
در روایات متعدّدی تصریح شده که اموات هم می توانند برای زندگان دعا کنند؛ و از جمله کسانی که دعا می کند، رسول الله(ص) و اهل بیت(ع) می باشند.

ـ چه کسی دعا می کند؟
بدن مادّی انسان، به خودی خود نه قدرت دعا دارد و نه کاری از دستش بر می آید. آنکه دعا می کند و دعایش مستجاب می شود، روح شخص مقرّب است. بدن صرفاً آن دعا (درخواست از خدا) را به صورت صوت نمایان می سازد. لذا داشتن بدن مادّی یا نداشتن آن ربطی به دعا کردن و مستجاب شدن دعا در مورد انبیاء و ائمه(ع) و دیگر انسانهای مقرّب خدا ندارد. روحی که در دنیا قادر به دعاست و دعایش مستجاب می شود، بعد از مفارقت از بدن مادّی، نه تنها امکان این کار را دارد بلکه به مراتب تواناتر است به این کار. چرا که او بعد از مفارقت از بدن مادّی به خدا مقرّبتر نیز می شود.
توجّه شود که مرگ به معنی مفارقت انسان از بدن مادّی، مرگ انسان نیست بلکه مرگ بدن است. انسان ابداً نمی میرد، بلکه بدن است که با جدا شدن انسان از آن، می میرد. حقیقت انسان، چه در دنیا و چه در رزخ و چه در آخرت، به روح و بدن اوست نه به مادّه اش؛ و موقع مرگ، انسان (روح و بدن) از مادّه جدا گشته برزخی می شوند؛ و آنچه از او باقی می ماند، مادّه ی بدن اوست نه بدن او. بدن، شاکله ی بدن را گویند که هم می تواند همراه مادّه باشد هم می تواند بدون مادّه باشد. تا شخص در رتبه ی پایین وجود می باشد، بدن همراه مادّه است؛ و آنگاه که به رتبه ی ملکوت ترقّی نمود، بدن، مادّه را رها نموده برزخی می شود. در این عالم آدمی بدنی دارد همچون بدنهایی که در خواب می بینیم؛ یعنی بدنی جسمانی (دارای شکل و رنگ و اندازه) ولی غیر مادّی. هنگام قیامت، از برزخ نیز بدن ما فراتر رفته، بدن اخروی می شود. کما اینکه زمین ما نیز روزی مرده و برزخی می شود؛ و پس از آن زمین اخروی خواهد شد. « یوْمَ تُبَدَّلُ الْأَرْضُ غَیرَ الْأَرْضِ وَ السَّماواتُ وَ بَرَزُوا لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّار ــــ در آن روز که این زمین به زمین دیگر، و آسمانها(به آسمانهاى دیگرى) مبدّل مى‏شوند، و آنان در پیشگاه خداوند واحد قهار ظاهر مى‏گردند » (إبراهیم:۴۸)

ـ شواهدی بر اینکه انبیاء و ائمه(ع) و برخی مومنان بعد از مرگ نیز زنده اند و می شنوند و می بینند و دعا و استغفار می کنند برای زندگان.

الف.« وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذینَ قُتِلُوا فی‏ سَبیلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یرْزَقُون ــ فَرِحینَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَ یسْتَبْشِرُونَ بِالَّذینَ لَمْ یلْحَقُوا بِهِمْ مِنْ خَلْفِهِمْ أَلاَّ خَوْفٌ عَلَیهِمْ وَ لا هُمْ یحْزَنُون‏ ــ یسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَهٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ وَ أَنَّ اللَّهَ لا یضیعُ أَجْرَ الْمُؤْمِنین‏ ـــــ و کسانى را که در راه خدا کشته شدند مرده مپندار، بلکه زندگانند و نزد پروردگارشان روزى داده مى‏شوند ــ به آنچه خدا از فضل خود به آنان داده است شادمانند، و براى کسانى که از پى ایشانند و هنوز به آنان نپیوسته‏اند طلب بشارت و شادى مى‏کنند که نه بیمى بر ایشان است و نه اندوهگین مى‏شوند. ــ طلب بشارت و شادی می کنند بر نعمت و فضل خدا و اینکه خداوند پاداش مؤمنان را تباه نمى‏گرداند.» (آل‏عمران:۱۶۹)

در این آیه نفرمود: شهیدان در نزد خدا زنده اند؛ بلکه فرمود: زنده اند؛ و نزد خدا روزی می خورند. زنده بودن انسان به روح و بدن اوست چه در دنیا و چه در برزخ و چه در آخرت؛ امّا مادّه ، صرفاً زمانی حامل صورت بدن ماست. لذا همه ی مردگان زنده اند، لکن شهدا از حیات طیبه نیز برخوردار می باشند؛ و به سبب این حیات متعالی، از روزی خاصّی نیز برخوردار می باشند.
در ادامه ی آیه تصریح نمود که شهدا برای رهپویان خود نیز دعا می کنند.

ب. « إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یصَلُّونَ عَلَى النَّبِی یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَیهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلیماً ــــ خدا و فرشتگانش بر پیامبر درود مى‏فرستد؛ اى کسانى که ایمان آورده‏اید، بر او درود فرستید و سلام گویید و کاملاً تسلیم(فرمان او) باشید» (الأحزاب:۵۶)
آیا این آیه اختصاص به زمان حیات دنیوی رسول خدا(ص) دارد؟! اگر چنین گوییم، پس خدا کار لغوی کرده که آیه ای بی مصرف را در قرآن قرار داده است که تا قیامت به درد کسی نخواهد خورد.
پس یقیناً این آیه برای تمام اعصار می باشد؛ و ما طبق این آیه وظیفه داریم که بر آن حضرت درود فرستیم؛ و سلام دهیم. کما اینکه در نمازها، هم از خدا برای حضرتش طلب صلوات می کنیم هم به خود حضرتش سلام می کنیم.
اگر رسول خدا(ص) این سلام را نمی شنوند، پس چرا امر نمودند که بگوییم: « السلام عیلک ایها النبی و رحمه الله و برکاته».
این ذکر اختصاص به شیعه هم ندارد، بلکه اهل سنّت نیز مشابه آن را دارند. ابوحنیفه تشهد را چنین گفته:
« اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیهَا النَّبِىُ وَ رَحْمَهُ اللّهِ وَ بَرَکاتُهُ، اَلسَّلامُ عَلَینا وَ عَلى عِبادِ اللّهِ الصّالِحینَ، اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ الّا اللّهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ.» (الخلاف: ج۱، ص۲۶۸; صحیح مسلم: ج۱، ص۳۰۱; سنن ترمذى: ج۲، ص۸۱; سنن نسائى: ج۲، ص۲۴۰; الهدایه: ج۱، ص۵۱; المبسوط: ج۱، ص۲۷; المجموع: ج۳، ص۴۵۶; المحلّى: ج۳، ص۲۷۰)
مالک گفته است: « بهتر همان است که از عمر بن خطاب روایت شده است، او بر منبر تشهد را به مردم آموخت و گفت بگویید:
اَلتَّحیاتُ لِلّهِ، الزّاکِیاتُ لِلّهِ ، اَلصَّلَواتُ لِلّهِ، اَلطیباتُ لِلّه ِ،اَلسَّلامُ عَلَیکَ اَیهَا النَّبِىُّ وَ رَحْمَهُ اللّهِ وَ بَرَکاتُهُ، اَلسَّلامُ عَلَینا وَ عَلى عِبادِ اللّهِ الصّالحینَ، اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلاَّ اللّهُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ.» (الخلاف: ج۱، ص۲۶۸; موطّأ مالک: ج۱، ص۹; نصب الرایه: ج۱، ص۴۲۲; المحلّى: ج۳، ص۲۷۰)
شافعى گوید: « بهترین تشهد آن است که ابن عباس روایت کرده و گفته است: رسول خدا(صلى الله علیه وآله) تشهد را به ما مى آموخت، آنگونه که قرآن مى آموخت و مى فرمود:
اَلتَّحیاتُ الُْمبارَکاتُ، اَلصَّلَواتُ الَطیباتُ لِلّهِ، اَلسّلامُ عَلَیکَ اَیهَا النَّبِىُّ وَ رَحْمَهُ اللهِ وَ بَرَکاتُهُ، اَلسَّلامُ عَلَینا وَ عَلى عِبادِ اللهِ الصالِحینَ، اَشْهَدُ اَنْ لا اِلهَ اِلاَّ اِللهُ الْخَلاّقُ وَ اَشْهَدُ اَنَّ مُحَمَداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ. » (الخلاف: ج۱، ص۲۶۹، سنن ابن ماجه: ج۱، ص۲۹۱، حدیث ۹۰۰، سنن ترمذى: ج۲، ص۸۳، صحیح مسلم: ج۱،ص۳۰۲،الأمّ: ج۱، ص۱۱۷، المجموع: ج۳، ص۴۵۵، مغنى المحتاج: ج۱، ص۱۷۴، المحلّى: ج۳، ص۲۷۰، المبسوط: ج۱، ص۲۷)
از طرف دیگر، می دانیم که جواب سلام واجب است. پس وقتی ما به رسول خدا(ص) سلام می کنیم آن حضرت حتماً جواب ما را می دهد؛ و می فرماید: « علیک السلام و رحمه الله و برکاته» و شکّ نیست که این جمله دعاست.

پ. « قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَ سَلامٌ عَلى‏ عِبادِهِ الَّذینَ اصْطَفى‏ آللَّهُ خَیرٌ أَمَّا یشْرِکُون‏ ـــ بگو: «حمد مخصوص خداست؛ و سلام بر بندگان برگزیده‏اش!» آیا خداوند بهتر است یا بتهایى که همتاى او قرار مى‏دهند؟! » (النمل:۵۹)
خدا به رسول خدا(ص) و ما امر می کند که بگوییم: « سلام بر بندگان برگزیده ی خدا»؛ اگر آنها سلام ما را نمی شنوند، پس برای چه خدا ما را امر نمود که بر آنها سلام کنیم؟!
و فرمود: « سَلامٌ عَلى‏ نُوحٍ فِی الْعالَمینَ ـ سلام بر نوح در عالمها.»
سَلامٌ عَلى‏ إِبْراهیمَ
سَلامٌ عَلى‏ مُوسى‏ وَ هارُونَ
سَلامٌ عَلى‏ إِلْ‏یاسینَ
وَ سَلامٌ عَلَى الْمُرْسَلینَ
طبق این آیات، بر ماست که به تبعیت از خدا بر این بزرگواران سلام کنیم. پس یقیناً آن بزرگواران سلام ما را می شنوند. و اگر می شنوند پس حتماً جواب سلام هم می دهند؛ و سلام و جواب سلام، هر دو دعا هستند.

ت. خداوند متعال می فرماید: « وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ رَسُولٍ إِلاَّ لِیطاعَ بِإِذْنِ اللَّهِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جاؤُکَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَ اسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّاباً رَحیماً ــــ ما هیچ پیامبرى را نفرستادیم مگر براى این که به فرمان خدا، از وى اطاعت شود. و اگر این مخالفان، هنگامى که به خود ستم مى‏کردند، به نزد تو مى‏آمدند؛ و از خدا طلب آمرزش مى‏کردند؛ و پیامبر هم براى آنها استغفار مى‏کرد؛ خدا را توبه پذیر و مهربان مى‏یافتند» ( النساء:۶۴)
در این آیه می فرماید اگر آنها که به خود ظلم نموده اند پیش تو می آمدند و از تو می خواستند برای آنها از من طلب غفران نمایی و تو نیز طلب غفران می نمودی من آنها را می بخشیدم ؛ و اگر پیش تو نیایند من توبه ی آنها را نخواهم پذیرفت.
پس باید اینها بیایند و بگویند: ای پیامبر برای ما از خدا غفران طلب نما!
این آیه نیز مطلق است و منحصر به زمان حیات دنیایی آن حضرت نمی شود. لذا اگر اکنون نیز کسی از رسول خدا(ص) بخواهد که برایش طلب غفران کند، حضرتش طلب می کند، و خدا نیز اجابت می کند.
اگر کسی بگوید که این آیه منحصر است به زمان حیات آن حضرت، باید دلیل از خود قرآن اقامه کند؛ و چنین دلیلی وجود ندارد. لذا اطلاق آیه برجای خود باقی است.

ث. نبی اکرم (ص) به نقل هیثمی از بزرگان اهل سنّت در مجمع الزوائد ، ج۹ ، ص۲۴ ، فرموده اند:« حَیاتِی خَیرٌ لَکُمْ تُحَدِّثُونَ وَ تُُحَدِثُ لَکُمْ وَ وفَاتِی خَیرٌ لَکُمْ. تُعْرَضُ عَلَی أَعْمَالُکُمْ فَإِنْ رَأَیتُ من خیرٍ حَمِدْتُ اللَّهَ عَلَیه و ما رأیت من شرٍ اسْتَغْفَرْتُ اللَّهَ لَکُمْ ــــ حیات من خیر است برای شما ، شما با من سخن می گویید و من نیز با شما سخن می گویم؛ و وفات من نیز خیر است برای شما. اعمال شما به من عرضه می شود ؛ اگر خیری از شما دیدم خدا را بر آن حمد می کنم و اگر شرّی از شما دیدم از خدا برای شما طلب غفران و بخشش می کنم.» وی بعد از ذکر این روایت گفته است: « آن را بزّاز روایت نموده که رجال آن همه صحیح است».
مشابه این روایت در منابع حدیثی شیعه بسیار فراوان می باشد.
پس اگر اعمال ما خدمت آن حضرت عرضه می شود ، لابد کمک خواهی ما را می شنود و برای ما دعا می کند و دعای آن حضرت نزد خداوند متعال مستجاب است.

ج. در روایتى محمّد بن مسلم مى‏گوید: « به امام صادق علیه السّلام عرض کردم؟ آیا مردگان را زیارت کنیم؟ فرمودند: بله. عرض کردم: آیا وقتى ما به زیارتشان مى‏رویم، آنان‏ صداى ما را مى‏شنوند؟ فرمودند: بله، به خدا سوگند، چنین است، مسلّما آنان از آمدن شما خبردار شده و شادمان مى‏گردند و با شما انس مى‏گیرند. وى مى‏گوید: عرض کردم: وقتى به زیارت ایشان رفتیم چه بگوییم؟ فرمودند: بگو: «اللّهمّ، جاف الأرض عن جنوبهم، و صاعد إلیک أرواحهم، و لقّهم منک رضوانا، و أسکن إلیهم من رحمتک ما تصل به وحدتهم، و تونس به وحشتهم، إنّک على کلّ شى‏ء قدیر.» یعنی: خداوندا، زمین را از پهلوهایشان بر کنار فرموده و جایگاهشان را وسعت ده، و ارواح آنان را به سوى خود بالا بر، و خشنودى مخصوص خود را به ایشان ارزانى دار، و از رحمت خویش چنان رحمتى به سوى آنان گسیل دار که با ارتباط بر قرار کردن با آنان ایشان را از تنهایى نجات داده، و مونس وحشت و احساس تنهایى‏شان گردى، به راستى که تو بر هر چیز توانایى. »

Print Friendly, PDF & Email
Rating: 3.0/5. From 1 vote.
Please wait...

دیدگاه ها