سرخط خبرها

مخاطب قرار دادن کسی غیر از خدای متعال برای درخواست کمک و نصرت چه حکمی دارد ؟

پرسش:
ما در آیین خودمان داریم که فقط باید به اسم «الله» قسم بخوریم و اگر بنابر این که کسی را صدا بزنیم باید او فقط «خدا» باشه نه کس دیگری، یعنی باید فقط گفته بشه «یا الله» همین.
پاسخ:
خدمت شما عزیز گرامی عرض می شود که ظاهراً حضرت عالی بین دو امر خلط نمودیده اید. شما بزرگوار بحث قسم در فقه اسلامی را با بحث قسم در عرف با هم یکی گرفته اید ؛ در حالی که هر کدام از اینها حکم خاصّ خود را دارد. آنچه فقها فرموده اند این است که اگر کسی به اسماء خاصّ خدا قسم یاد کند و آنگاه قسم خود را بشکند ، اوّلاً گناه کرده و ثانیاً کفّاره بر او واجب می شود. امّا اگر کسی به انبیاء یا ائمه یا عزیزان خود یا به جان خود یا هر امر مهمّ دیگری قسم یاد کرده و قسم خود را بشکند نه گناهی مرتکب شده و نه کفّاره بر او واجب می شود. همچنین در بحث قضاوت آنجا که قاضی به یکی از طرفین دعوا حکم می کند که سوگند بخورد ، باز فقط سوگند به نام خدا معتبر است. پس اگر به نام غیر خدا سوگند خورد ، قاضی مجاز نیست حقّ را به او بدهد.
امّا هیچکدام از این دو امر دلالت بر این ندارند که قسم خوردن به نام غیر خدا جایز نباشد ؛ و اهل عرف نتوانند برای تاکید بر درستی سخن خود یا بیان اهمّیّت مطلب قسم به امور مهمّ بخورند. شاهد این ادّعا آن است که هم خودِ خدا به غیر نام خود سوگند یاد کرده ، هم رسول خدا (ص) چنین نموده ، هم اهل بیت (ع) چنین کرده اند ، هم بزرگان اهل سنّت چنین رفتاری داشته اند.
شواهد قرآنی:
در آیات فراوانی خداوند متعال به امور مهمّ سوگند یاد نموده تا مهمّ بودن مطلب را برساند. پس جایز است که ما نیز برای رساند اهمّیّت یک مطلب یا درستی آن به امور مهمّ قسم یاد کنیم.
۱ـ « وَ الْفَجْرِ (۱) وَ لَیالٍ عَشْرٍ (۲) وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ (۳) وَ اللَّیلِ إِذا یسْرِ (۴)
هَلْ فی‏ ذلِکَ قَسَمٌ لِذی حِجْرٍ ـــــ به سپیده دم سوگند، (۱) سوگند و به شبهاى دهگانه، (۲) و قسم به زوج و فرد، (۳) و سوگند به شب، هنگامى که(به سوى روشنایى روز) حرکت مى‏کند (۴) آیا در آنچه گفته شد، سوگند مهمّى براى صاحبان خرد نیست‏؟! » (سوره الفجر)
۲ـ « وَ الشَّمْسِ وَ ضُحاها (۱) وَ الْقَمَرِ إِذا تَلاها (۲) وَ النَّهارِ إِذا جَلاَّها (۳) وَ اللَّیلِ إِذا یغْشاها (۴) وَ السَّماءِ وَ ما بَناها (۵) وَ الْأَرْضِ وَ ما طَحاها (۶) وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها ـــــ به خورشید و گسترش نور آن سوگند، (۱) و به ماه هنگامى که بعد از آن درآید، (۲) و به روز هنگامى که صفحه زمین را روشن سازد، (۳) و به شب آن هنگام که زمین را بپوشاند، (۴) و قسم به آسمان و کسى که آسمان را بنا کرده، (۵) و سوگند به زمین و کسى که آن را گسترانیده، (۶) و قسم به جان آدمى و آن کس که آن را(آفریده و) منظّم ساخته‏» (سوره الشمس)
۳ـ « لا أُقْسِمُ بِهذَا الْبَلَدِ (۱) وَ أَنْتَ حِلٌّ بِهذَا الْبَلَدِ (۲) وَ والِدٍ وَ ما وَلَدَ (۳) لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فی‏ کَبَد ــــــــ قسم به این شهر مقدّس‏[ مکّه‏]، (۱) شهرى که تو در آن ساکنى، (۲) و قسم به پدر و فرزندش‏ (ابراهیم خلیل و فرزندش اسماعیل ذبیح‏)، (۳) که ما انسان را در رنج آفریدیم.» (سوره البلد)
در این آیه مکّه و پدر و مادر یا حضرت ابراهیم و اسماعیل قسم یاد شده ؛ پس برای ما نیز مجاز است که به این امور قسم یاد کنیم.
۴ـ « فَلا أُقْسِمُ بِمَواقِعِ النُّجُومِ (۷۵) وَ إِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظیمٌ ــــ سوگند به جایگاه ستارگان(و محل طلوع و غروب آنها)! (۷۵) و این سوگندى است بسیار بزرگ، اگر بدانید. » (الواقعه)
۵ـ « وَ التِّینِ وَ الزَّیتُونِ (۱) وَ طُورِ سینینَ (۲) وَ هذَا الْبَلَدِ الْأَمینِ (۳) لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فی‏ أَحْسَنِ تَقْویمٍ ـــــــ قسم به انجیر و زیتون (۱) و سوگند به«طور سینین»، (۲) و قسم به این شهر امن (مکّه‏) (۳) که ما انسان را در بهترین صورت و نظام آفریدیم » (التین)
۶ـ ر.ک: سورهای الضحی ، اللیل ، العادیات ، الانشقاق ، التکویر ، القیامه و …
شواهد روایی:
شواهد روایی نیز در این باب بیش از حدّ شمارش است که به دو نمونه از نهج البلاغه اشاره می شود.
علی (ع) فرمودند: «… وَ لَعَمْرِی یا مُعَاوِیهُ لَئِنْ نَظَرْتَ بِعَقْلِکَ دُونَ هَوَاکَ لَتَجِدَنِّی أَبْرَأَ النَّاسِ مِنْ دَمِ عُثْمَان‏ ــــــ به جانم سوگند! اى معاویه اگر دور از هواى نفس، به دیده ی عقل بنگرى، خواهى دید که من نسبت به خون عثمان پاک‏ترین افرادم‏» (نهج البلاغه ، نامه ششم )
و فرمود: « … وَ لَعَمْرِی مَا عَلَی مِنْ قِتَالِ مَنْ خَالَفَ الْحَقَّ وَ خَابَطَ الْغَی مِنْ إِدْهَانٍ وَ لَا إِیهَان‏ ـــــ به جانم سوگند، در جنگ با کسى که در راه حقّ قدم نگذارد، و در گمراهى گام بردارد، سستى نپذیرم و راه نفاق پیش نگیرم.» (نهج البلاغه ، خطبه ۲۴ )
همچنین اینکه گفته شود فقط صدا زدن خدا با تعبیر « یا … » جایز می باشد و کس دیگری را با این تعبیر نمی توان صدا زد ، سخنی است نادرست و حقیقتاً سست که نه عقل آن را می پذیرد ، نه قرآن و روایات. برای این مورد نیز ذکر مواردی از قرآن کریم کفایت می کند.
در قرآن کریم موارد بسیار فراوانی موجود است که هم خود خداوند متعال تعبیر « یا … » را کراراً برای غیر خود به کار برده است ؛ هم غیر خدا دیگران را با این تعبیر مخاطب قرار داده اند. برای نمونه به مواردی اشاره می شود:
البقره:۲۱ ــ یا أَیهَا النَّاسُ / البقره:۳۳ــ یا آدَم‏ / البقره:۴۰ــ یا بَنی‏ إِسْرائیل‏ / البقره:۵۴ ــ وَ إِذْ قالَ مُوسى‏ لِقَوْمِهِ یا قَوْمِ إِنَّکُمْ ظَلَمْتُمْ أَنْفُسَکُم‏ / البقره:۵۵ ــــ وَ إِذْ قُلْتُمْ یا مُوسى‏ لَنْ نُؤْمِنَ لَکَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَه / البقره:۶۱ ــ وَ إِذْ قُلْتُمْ یا مُوسى‏ لَنْ نَصْبِرَ عَلى‏ طَعامٍ واحِد / البقره:۱۳۲ ــ وَ وَصَّى بِها إِبْراهیمُ بَنیهِ وَ یعْقُوبُ یا بَنِی إِنَّ اللَّهَ اصْطَفى‏ لَکُمُ الدِّینَ فَلا تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُون‏ /آل‏عمران:۴۲ ــ وَ إِذْ قالَتِ الْمَلائِکَهُ یا مَرْیمُ إِنَّ اللَّهَ اصْطَفاکِ وَ طَهَّرَکِ وَ اصْطَفاکِ عَلى‏ نِساءِ الْعالَمین‏ / آل‏عمران:۵۵ ــــ إِذْ قالَ اللَّهُ یا عیسى‏ إِنِّی مُتَوَفِّیکَ وَ رافِعُکَ إِلَی / آل‏عمران:۶۴ ــ قُلْ یا أَهْلَ الْکِتابِ تَعالَوْا إِلى‏ کَلِمَهٍ سَواءٍ بَینَنا وَ بَینَکُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَ لا نُشْرِکَ بِهِ شَیئاً وَ لا یتَّخِذَ بَعْضُنا بَعْضاً أَرْباباً مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُون‏ /المائده:۴۱ ــ یا أَیهَا الرَّسُولُ لا یحْزُنْکَ الَّذینَ یسارِعُونَ فِی الْکُفْرِ / المائده:۷۲ ــ وَ قالَ الْمَسیحُ یا بَنی‏ إِسْرائیلَ اعْبُدُوا اللَّهَ رَبِّی وَ رَبَّکُم‏ /المائده:۱۱۲ ــ إِذْ قالَ الْحَوارِیونَ یا عیسَى ابْنَ مَرْیمَ هَلْ یسْتَطیعُ رَبُّکَ أَنْ ینَزِّلَ عَلَینا مائِدَهً مِنَ السَّماءِ / الأعراف:۱۳۴ـــ قالُوا یا مُوسَى ادْعُ لَنا رَبَّکَ بِما عَهِدَ عِنْدَکَ / یوسف : ۴ ـــ إِذْ قالَ یوسُفُ لِأَبیهِ یا أَبَتِ إِنِّی رَأَیتُ أَحَدَ عَشَرَ کَوْکَباً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ رَأَیتُهُمْ لی‏ ساجِدین‏ / یوسف : ۵ ــ قالَ یا بُنَی لا تَقْصُصْ رُؤْیاکَ عَلى‏ إِخْوَتِکَ / یوسف : ۱۱ ـــ قالُوا یا أَبانا ما لَکَ لا تَأْمَنَّا عَلى‏ یوسُفَ وَ إِنَّا لَهُ لَناصِحُونَ / یوسف : ۳۹ ــــ یا صاحِبَی السِّجْنِ أَ أَرْبابٌ مُتَفَرِّقُونَ خَیرٌ أَمِ اللَّهُ الْواحِدُ الْقَهَّارُ / یوسف : ۷۸ ــــــ قالُوا یا أَیهَا الْعَزیزُ إِنَّ لَهُ أَباً شَیخاً کَبیراً فَخُذْ أَحَدَنا مَکانَهُ إِنَّا نَراکَ مِنَ الْمُحْسِنینَ / یوسف : ۸۷ ــ یا بَنِی اذْهَبُوا فَتَحَسَّسُوا مِنْ یوسُفَ وَ أَخیه‏ / یوسف : ۹۷ ــــ قالُوا یا أَبانَا اسْتَغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا إِنَّا کُنَّا خاطِئین‏ / الحجر : ۳۲ ـــــ قالَ یا إِبْلیسُ ما لَکَ أَلاَّ تَکُونَ مَعَ السَّاجِدین‏ / طه : ۹۲ ـــــ قالَ یا هارُونُ ما مَنَعَکَ إِذْ رَأَیتَهُمْ ضَلُّوا

Print Friendly, PDF & Email
No votes yet.
Please wait...

دیدگاه ها