سرخط خبرها

ایا ابدی بودن انسان و بهشت و جهنم با توحید خداوند سازگاری دارد ؟

پرسش:
من شنیده ام که انسان موجودی ابدیست و در قرآن کریم هم اشاره شده به اینکه بهشتیان تا ابد متنعمند و لفظ خالدین فیها به کار رفته است.هفته پیش در کلاس اندیشه اسلامی استادمان با صراحت گفت که منظور از این ابدیت،تام نیست و بالاخره وجود انسان در آن دنیا روزی پایان می پذیرد.استدلالش این بود که اگر خدا و انسان هردو ابدی باشند اصل توحید لطمه میخورد و وجود انسان نباید کاملا ابدی باشد.حالا من به شبهه افتاده ام و فکر عدم -حتی بعد از هزاران میلیارد سال زندگی در آن دنیا- آزارم میدهد.

پاسخ:
چنین گفتاری از یک استاد درس «اندیشه اسلامی» حقیقتاً جای شگفتی دارد.
صریح آیات و روایات، بیان می کنند که انسان ابدی است و عدم بردار نیست. براهین فلسفی نیز اثبات کرده اند که هیچ موجودی عدم نمی شود. این دلیلی هم که استاد شما آورده اند، دلیلی است بسیار سست و بلکه خنده دار. مگر انسان با ابدی بودن، واجب الوجود می شود که توحید لطمه بخورد؟! کدام فیلسوف یا متکلّم،‌ واجب الوجود را به معنی ابدی گرفته است؟! بنده تخصّصم در فلسفه و کلام است؛ و سالهاست در این دو رشته تدریس دارم و تا کنون کتابی کلامی یا فلسفی ندیده ام که چنین تعریفی از واجب الوجود بدهد. بلکه این معنا که انسان در آخرت ابدی است، اعتقاد اجماعی متکلّمین شیعه است.
جناب شیخ صدوق(ره) فرموده اند:
« و اعتقادنا فیها أنّها خلقت للبقاء و لم تخلق للفناء، لِقَوْلِ النَّبِی صَلَّى اللَّهُ- عَلَیهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّمَ: «مَا خُلِقْتُمْ لِلْفَنَاءِ بَلْ خُلِقْتُمْ لِلْبَقَاءِ، وَ إِنَّمَا تُنْقَلُونَ مِنْ دَارٍ إِلَى دَارٍ» ــــــ اعتقاد ما (شیعه) در مورد روح انسان آن است که آن برای بقاء آفریده شده است نه برای فناء. به خاطر کلام رسول الله(ص) که فرمودند: « شما برای نابودی خلق نشده اید؛ بلکه برای بقاء آفریده شده اید. جز این نیست که از خانه ای به خانه ای دیگر منتقل می شوید.» » (اعتقادات الإمامیه،شیخ صدوق، ج‏۱، ص۴۷)

امیر مومنان(ع) نیز فرمودنده اند: «إِنَّمَا خُلِقْتُمْ لِلْبَقَاءِ لَا لِلْفَنَاءِ ــ جز این نیست که شما برای بقاء خلق شده اید نه برای فناء. » (تصنیف غرر الحکم و درر الکلم، ص۱۳۳)

« قَالَ رَجُلٌ لِجَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ یا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ إِنَّا خُلِقْنَا لِلْعَجَبِ قَالَ وَ مَا ذَاکَ لِلَّهِ أَنْتَ قَالَ خُلِقْنَا لِلْفَنَاءِ فَقَالَ مَهْ یا ابْنَ أَخِ خُلِقْنَا لِلْبَقَاءِ وَ کَیفَ تَفْنَى جَنَّهٌ لَا تَبِیدُ وَ نَارٌ لَا تَخْمُدُ وَ لَکِنْ قُلْ إِنَّمَا نَتَحَرَّکُ مِنْ دَارٍ إِلَى دَار ــــــ مردى محضر امام جعفر بن محمّد الصادق علیهما السّلام عرض کرد: اى ابا عبد اللَّه ! آیا ما براى خود بینى آفریده‏شده ‏ایم؟ حضرت فرمودند: این چه حرفی است؟! تو براى خدا هستی. مردعرض کرد: آیا براى فناء و نابودى خلق‏شده ‏ایم؟ حضرت فرمودند: ساکت باش برادر زاده! ما براى بقاء آفریده‏شده‏ ایم؛ چگونه فانى مى‏شود بهشتى که زوال نداشته و آتشی که خاموش نمى‏شود؟! بلکه بگو: ما از خانه‏ اى به خانه دیگر منتقل مى‏شویم.» (علل الشرائعٰ شیخ صدوق،ج‏۱، ص۱۱)

از این گونه روایات فراوان در میراث علمی اهل بیت(ع) وجود دارند که با صراحت تمام دلالت بر ابدی بودن انسان دارند. حال اگر کسی الفاظی چون «بقاء» و «لا تبید» و «لاتخمد» را هم به معنی مدّت طویل بگیرد، از جانب ما بر او فاتحه ای بخوانید که یقیناً عقلش مرده است. اگر چه در خود آیات گاه واژه ی «خالدین» یا تعبیر «ابداً» تأکید شده است؛ مثلاً فرموده است:
« إِلاَّ طَریقَ جَهَنَّمَ خالِدینَ فیها أَبَداً وَ کانَ ذلِکَ عَلَى اللَّهِ یسیراً» (النساء:۱۶۹)
«قالَ اللَّهُ هذا یوْمُ ینْفَعُ الصَّادِقینَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدینَ فیها أَبَداً رَضِی اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظیمُ» (المائده:۱۱۹)
« خالِدینَ فیها أَبَداً إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ أَجْرٌ عَظیم‏ » (التوبه:۲۲)
اگر برخی ها «خالدین» را به معنی مدّت زیاد می گیرند، « خالدین فیها ابداً» را چه می کنند؟ اگر کسی این تعبیر را هم به معنی مدّت زیاد بگیرد، یا حقیقتاً عقلش معیوب است، یا لج کرده است، یا غرض و مرضی دارد. خود خالدین به تنهایی ابدیت را می رساند؛ خود ابداً هم که ابدیت را می رساند، وقتی این دو باهم باشند، دیگر جایی برای توجیه و تفسیر نیست. کسی که بخواهد عبارتی به این صراحت را بر خلاف ظاهرش تفسیر کند، دیگر کدام آیه ی قرآن را تفسیر به رأی نخواهد کرد؟!

Print Friendly, PDF & Email
0 0 vote
Article Rating
Rating: 4.3/5. From 4 votes.
Please wait...
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x