سرخط خبرها

فرق نبی و رسول و امام در چیست ؟

پرسش:
تفاوت رسول، نبی و پیامبر چیست؟
پاسخ:
الف ـ لفظ پیامبر یا پیغمبر یا پیغامبر الفاظ وحیانی نیستند تا شأنیّت این را داشته باشند که در کنار لفظ نبی و رسول مورد ارزیابی قرار گیرند. این گونه الفاظ را مردم عادی می سازند و چنین نیست که لزوماً دقّتهای خاصّی در آنها ملحوظ باشد ؛ امّا لفظ نبی و رسول از آن جهت که توسّط خداوند حکیم به کار رفته اند ، می توانند حکمت خاصّی داشته باشند. لذا بحث را متمرکز می کنیم روی دو لفظ نبی و رسول ؛ و درباره ی لفظ پیامبر به همین بیان اکتفا می کنیم که فارسی زبانان این واژه را معادل واژه ی رسول انتخاب نموده اند ؛ چون رسول در لغت عرب آن کسی را گویند که پیغام دیگری را می رساند.
ب ـ فرق نبی و رسول از دیدگاه اهل بیت (ع)
۱ ـ « کَتَبَ الْحَسَنُ بْنُ عَبَّاسٍ الْمَعْرُوفِی إِلَى الرِّضَا ع جُعِلْتُ فِدَاکَ أَخْبِرْنِی مَا الْفَرْقُ بَینَ الرَّسُولِ وَ النَّبِی وَ الْإِمَامِ قَالَ فَکَتَبَ أَوْ قَالَ الْفَرْقُ بَینَ الرَّسُولِ وَ الْإِمَامِ هُوَ أَنَّ الرَّسُولَ الَّذِی ینْزِلُ عَلَیهِ جَبْرَئِیلُ فَیرَاهُ وَ یسْمَعُ کَلَامَهُ وَ النَّبِی ینْزِلُ عَلَیهِ جَبْرَئِیلُ وَ رُبَّمَا نُبِّئَ فِی مَنَامِهِ نَحْوَ رُؤْیا إِبْرَاهِیمَ وَ النَّبِی رُبَّمَا یسْمَعُ الْکَلَامَ وَ رُبَّمَا یرَى الشَّخْصَ وَ لَمْ یسْمَعِ الْکَلَامَ وَ الْإِمَامَ هُوَ الَّذِی یسْمَعُ الْکَلَامَ وَ لَا یرَى الشَّخْص‏ ــــــ حسن بن عباس معروفى در نامه‏اى که به حضرت رضا علیه السّلام نوشت ، گفت: فدایت شوم فرق بین رسول و نبى و امام چیست؟ گوید: امام نوشت یا فرمود: فرق بین آنها چنین است:رسول آن کسی است که جبرئیل بر او نازل مى‏شود و او جبرئیل را مى‏بیند و صدایش را می شنود ؛ و نبى کسی است که جبرئیل بر او نازل مى‏شود امّا بسا اوقات در خواب به او خبر داده می شود ؛ مانند خواب ابراهیم (ع). نبى چه بسا فقط صدای فرشته را می شنود و چه بسا شخص او را مى‏بیند ولی کلامش را نمی شنود ؛ امّا امام کلام را می شنود ولی شخص را نمى‏بیند» (بحار الأنوار ، ج‏۲۶ ،ص۷۵ )
۲ ـ « عَنِ الْأَحْوَلِ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنِ الرَّسُولِ وَ النَّبِی وَ الْمُحَدَّثِ قَالَ الرَّسُولُ الَّذِی یأْتِیهِ جَبْرَئِیلُ قُبُلًا فَیرَاهُ وَ یکَلِّمُهُ فَهَذَا الرَّسُولُ وَ أَمَّا النَّبِی فَهُوَ الَّذِی یرَى فِی مَنَامِهِ نَحْوَ رُؤْیا إِبْرَاهِیمَ وَ نَحْوَ مَا کَانَ رَأَى رَسُولُ اللَّهِ ص مِنْ أَسْبَابِ النُّبُوَّهِ قَبْلَ الْوَحْی حَتَّى أَتَاهُ جَبْرَئِیلُ ع مِنْ عِنْدِ اللَّهِ بِالرِّسَالَهِ وَ کَانَ مُحَمَّدٌ ص حِینَ جُمِعَ لَهُ النُّبُوَّهُ وَ جَاءَتْهُ الرِّسَالَهُ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ یجِیئُهُ بِهَا جَبْرَئِیلُ وَ یکَلِّمُهُ بِهَا قُبُلًا وَ مِنَ الْأَنْبِیاءِ مَنْ جُمِعَ لَهُ النُّبُوَّهُ وَ یرَى فِی مَنَامِهِ وَ یأْتِیهِ الرُّوحُ وَ یکَلِّمُهُ وَ یحَدِّثُهُ مِنْ غَیرِ أَنْ یکُونَ یرَى فِی الْیقَظَهِ وَ أَمَّا الْمُحَدَّثُ فَهُوَ الَّذِی یحَدَّثُ فَیسْمَعُ وَ لَا یعَاینُ وَ لَا یرَى فِی مَنَامِه ـــــــ احول گوید از امام باقر (ع) در باره رسول و نبى و محدَث پرسیدم، فرمودند: رسول کسى است که جبرئیل پیش روی او قرار می گیرد و او جبرئیل را می بیند و با او سخن می گوید، این است رسول ؛ و اما نبى آن کسی است که در خواب ببیند ؛ مانند خواب دیدن ابراهیم (فرمان سربریدن پسرش را) و مانند آنچه رسول خدا (ص) پیش از آمدن وحى ، از اسباب و علائم نبوت می دید ؛ تا آنکه جبرئیل رسالت را براى او از جانب خدا آورد و محمد (ص) هنگامى که نبوت برایش فراهم گشت و رسالت از جانب خدا براى او آمد، جبرئیل برایش پیغام مى‏آورد و رو در رو با او سخن می گفت. بعضى از انبیاء نبوت برایش جمع شود و در خواب ببیند و روح (جبرئیل) نزدش آید و با او سخن گوید و بازگو نماید، بدون آنکه در بیدارى ببیند و اما محدَث آن کسی است که خبر داده شود و صدا را بشنود ولى نه مشاهده کند و نه در خواب بیند» (الکافی، ج‏۱، ص ۱۷۷)
۳ـ « عَنْ ثَعْلَبَهَ عَنْ زُرَارَهَ قَالَ سَأَلْتُ أَبَا جَعْفَرٍ ع عَنْ قَوْلِ اللَّهِ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى وَ کانَ رَسُولًا نَبِیا مَنِ الرَّسُولُ مِنَ النَّبِی قَالَ هُوَ الَّذِی یرَى فِی مَنَامِهِ وَ یعَاینُ الْمَلَکَ قُلْتُ فَیکُونُ نَبِی غَیرَ رَسُولٍ قَالَ نَعَمْ هُوَ الَّذِی یرَى فِی مَنَامِهِ وَ یسْمَعُ الصَّوْتَ وَ لَا یعَاینُ قُلْتُ فَالْإِمَامُ مَا مَنْزِلَتُهُ قَالَ یسْمَعُ الصَّوْتَ وَ لَا یرَى وَ لَا یعَاینُ ثُمَّ تَلَا وَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لَا نَبِی وَ لَا مُحَدَّث‏ ـــــــ ثعلبه از زراره نقل کرد که گفت از حضرت باقر راجع به آیه « وَ کانَ رَسُولًا نَبِیا » سوال کردم که رسول با نبى چه فرق دارد؟ فرمود: رسول کسى است که در خواب مى‏بیند و ملک را هم مشاهده می کند ؛ گفتم پس نبى می تواند رسول نباشد فرمود: آرى او در خواب مى‏بیند و صدا را می شنود ولى نمى‏بیند. گفتم: مقام امام چگونه است؟ فرمود: صدا را می شنود ولى با او روبرو نمی شود و نمى‏بیند بعد این آیه را قرائت فرمود: « وَ ما أَرْسَلْنا مِنْ قَبْلِکَ مِنْ رَسُولٍ وَ لا نَبِی » و لا محدث‏ » (بحار الأنوار ، ج‏۲۶ ،ص۷۷ )
۴ـ «عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِی حَمَّادٍ رَفَعَهُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ ع یقُولُ إِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَ إِبْرَاهِیمَ عَبْداً قَبْلَ أَنْ یتَّخِذَهُ نَبِیاً وَ إِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَهُ نَبِیاً قَبْلَ أَنْ یتَّخِذَهُ رَسُولًا وَ إِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَهُ رَسُولًا قَبْلَ أَنْ یتَّخِذَهُ‏ خَلِیلًا وَ إِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَهُ خَلِیلًا قَبْلَ أَنْ یتَّخِذَهُ إِمَاماً فَلَمَّا جَمَعَ لَهُ الْأَشْیاءَ قَالَ إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً قَالَ فَمِنْ عِظَمِهَا فِی عَینِ إِبْرَاهِیمَ ع قَالَ وَ مِنْ ذُرِّیتِی قالَ لا ینالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ قَالَ لَا یکُونُ السَّفِیهُ إِمَامَ التَّقِىِّ ـــــــ صالح بن حماد نقل می کند که امام صادق علیه السّلام فرمودند خداوند ابتدا ابراهیم را به عنوان بنده ی خود گرفت قبل از اینکه نبی قرارش دهد ؛ و او را به مقام نبوت رساند قبل از اینکه مرتبه رسالت به او ببخشد ؛ و او را رسول خود قرار داد قبل از اینکه به عنوان خلیل و دوست او را برگزیند ؛ و او را دوست انتخاب کرد قبل از اینکه امام قرارش دهد. وقتى این مقامها برایش آماده گردید به او خطاب نمود که من می خواهم تو را امام قرار دهم. ابراهیم که متوجه عظمت مقام امامت بود گفت: از نژاد و خاندان‏ من نیز. خداوند فرمود : عهد من به ظالمین نمی رسد» ( بحار الأنوار ، ج‏۲۵، ص۲۰۶)
۵ـ « قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ ع الْأَنْبِیاءُ وَ الْمُرْسَلُونَ عَلَى أَرْبَعِ طَبَقَاتٍ فَنَبِی مُنَبَّأٌ فِی نَفْسِهِ لَا یعْدُو غَیرَهَا وَ نَبِی یرَى فِی النَّوْمِ وَ یسْمَعُ الصَّوْتَ وَ لَا یعَاینُهُ فِی الْیقَظَهِ وَ لَمْ یبْعَثْ إِلَى أَحَدٍ وَ عَلَیهِ إِمَامٌ مِثْلُ مَا کَانَ إِبْرَاهِیمُ عَلَى لُوطٍ ع وَ نَبِی یرَى فِی مَنَامِهِ وَ یسْمَعُ الصَّوْتَ وَ یعَاینُ الْمَلَکَ وَ قَدْ أُرْسِلَ إِلَى طَائِفَهٍ قَلُّوا أَوْ کَثُرُوا کَیونُسَ قَالَ اللَّهُ لِیونُسَ- وَ أَرْسَلْناهُ إِلى‏ مِائَهِ أَلْفٍ أَوْ یزِیدُونَ قَالَ یزِیدُونَ ثَلَاثِینَ أَلْفاً وَ عَلَیهِ إِمَامٌ وَ الَّذِی یرَى فِی نَوْمِهِ وَ یسْمَعُ الصَّوْتَ وَ یعَاینُ فِی الْیقَظَهِ وَ هُوَ إِمَامٌ مِثْلُ أُولِی الْعَزْمِ وَ قَدْ کَانَ إِبْرَاهِیمُ ع نَبِیاً وَ لَیسَ بِإِمَامٍ حَتَّى قَالَ اللَّهُ- إِنِّی جاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِماماً قالَ وَ مِنْ ذُرِّیتِی فَقَالَ اللَّهُ لا ینالُ عَهْدِی الظَّالِمِینَ مَنْ عَبَدَ صَنَماً أَوْ وَثَناً لَا یکُونُ إِمَاماـــــــ امام صادق (ع) فرمودند: انبیاء و مرسلین چهار طبقه هستند: ۱ـ پیامبرى که مأموریت او فقط براى خودش مى‏باشد ؛ در خواب مى‏بیند و صدا را می شنود ولى در حال بیدارى چیزى را نمى‏بیند او را مبعوث براى کسى نکرده‏اند و خود او نیز تحت فرمان امامی قرار دارد ؛ چنانکه ابراهیم علیه السّلام لوط را رهبرى می کرد. ۲ـ پیامبرى که در خواب مى‏بیند و صدا را مى‏شنود و فرشته را نیز مشاهده می کند او مأموریت دارد براى دیگران چه کم باشند یا زیاد. چنانکه خداوند در این آیه راجع به حضرت یونس(ع) می فرماید: « وَ أَرْسَلْناهُ إِلى‏ مِائَهِ أَلْفٍ أَوْ یزِیدُونَ » یونس را مأمور بیش از صد هزار نفر نمود ؛ فرمود سى هزار نفر از صد هزار بیشتر بودند با اینکه یونس (ع) خود تحت رهبرى امام بود. ۳ـ آن پیامبرى که در خواب مى‏بیند و صدا را مى‏شنود و در حال بیدارى نیز مى‏بیند در حالى که او پیشوا و امام است مثل انبیای اولو العزم ؛ چنانکه حضرت ابراهیم پیامبر بود ولى امام نبود تا خداوند فرمود مى‏خواهم من تو را امام قرار دهم. درخواست کرد نسبت به فرزندان خود. فرمود: ستمگران به این مقام نخواهند رسید ؛ یعنی کسى که بت پرست باشد یا چیزى شبیه بت بپرستد به امامت نمی رسد. » (بحار الأنوار ، ج‏۲۵ ،ص۲۰۶ )
از این قبیل روایات که تعدادشان نیز قابل توجّه می باشد ، چنین استفاده می شود که :
۱ـ رسول و نبی و امام هر سه متّصل به فرشته ی وحی می باشند.
۲ـ رسول هم فرشته ی وحی را مشاهده می کند ، هم صدایش را می شنود.
۳ـ نبی یا صدا را در بیداری می شنود ولی خود فرشته را نمی بیند ؛ یا فرشته را در بیداری می بیند ولی صدایش را نمی شنود ؛ یا در خواب به او خبر داده می شود ؛ حال یا فقط با صدا یا فرشته را هم در خواب می بیند. البته ممکن است برای برخی انبیاء هر سه حالت رخ دهد و برای برخی دو حالت و یا یک حالت پیش آید. امّا هیچگاه دیدن و شنیدن باهم و در یک زمان رخ نمی دهند.
۴ـ برای امام بودن نیز شنیدن صدای فرشته کافی است. لذا بسیاری از انبیاء (ع) به این معنا امام هم بوده اند. دقّت شود! برای امام بودن، این مقدار کافی است؛ نه اینکه هیچ امامی بیش از این را ندارد. برخی رسولان الهی، امام هم بوده اند؛ لذا یقیناً بیش از این مقدار را هم داشته اند.
۵ـ هر رسولی نبی نیز می باشد امّا هر نبی ، لزوماً رسول نیست. همچنین هر رسولی امام به معنای پیش گفته هست و تنها برخی انبیاء امام بوده اند. امّا هر امامی لزوماً رسول نیست ولی درجاتی از نبوّت را دارا می باشد؛ یا شأنیّت نبوّت را دارد.
۶ـ مقام وجودی رسول برتر از نبیّ است ؛ و البته انبیاء (ع) نیز درجاتی دارند. و مقام امام برتر از مقام رسول می باشد. لذا انبیای اولوالعزم که همگی امامت داشته اند برتر از سایر رسل می باشند. البته دقّت شود که طبق روایات اهل بیت (ع) ، امام دارای دو معنی است ؛ یکی به معنی پیشوای مردم که آن برای اکثر انبیاء ثابت است و شنیدن صدای فرشته کافی برای داشتن این سِمَت الهی می باشد. امّا معنای دوم عبارت است از پیشوایی بر جمیع خلایق عصر ، حتّی بر ملائک و انبیاء و رسل (ع) ؛ که آن فقط برای پنج نبیّ اولوالعزم و بر دوازده امام شیعه ثابت می باشد. لذا آنچه در روایات فوق در باره ی امام گفته شده ، متناقض نیستند ؛ بلکه برخی مربوط می شوند به معنای اوّل امام و برخی دیگر معنای دوم را قصد نموده اند.
البته توجّه شود که شیعه اگر چه اهل بیت (ع) را برتر از تمام انبیاء ــ غیر از رسول الله (ص) ــ می داند ولی شرعاً مجاز نیستیم که ائمه (ع) را نبی یا رسول بنامیم ؛ چرا که اهل بیت (ع) از این کار منع نموده اند. چون با نزول قرآن کریم ، دیگر وحی تشریعی تمام شده است ؛ پس ائمه (ع) اگر چه شأنیّت دیدار جبرئیل و سخن گفتن با او را دارند ولی عملاً پیامی نمانده که از جبرئیل بگیرند ؛ چون ائمه (ع) عالم به جمیع اسرار قرآن کریم می باشند و قرآن کریم حاوی تمام حقایق می باشد ؛ « … وَ نَزَّلْنا عَلَیکَ الْکِتابَ تِبْیاناً لِکُلِّ شَی‏ءٍ ـــــ و ما این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر همه چیز است»(النحل:۸۹) ؛ « … ما فَرَّطْنا فِی الْکِتابِ مِنْ شَی‏ء ـــــ ما هیچ چیز را در این کتاب، فرو گذار نکردیم‏»(الأنعام:۳۸). بنا بر این حقّ نداریم آن بزرگواران را نبی یا رسول بدانیم ؛ چون لازمه ی این امر آن است که ـ معاذ الله ـ خاتمیّت دین اسلام و کاملترین کتاب آسمانی بودن قرآن کریم را منکر شویم.

Print Friendly, PDF & Email
0 0 vote
Article Rating
Rating: 4.0/5. From 4 votes.
Please wait...
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x