سرخط خبرها

حیوانات و مردم بی دین بعد از مرگ در چه جایگاهی قرار می گیرند ؟

پرسش:
آیا حیوانات و مردم بی دین بعد از مرگ در چه جایگاهی قرار می گیرند و چرا که آیه قرآن داریم که خداوند به همه موجودات از نفس خود پاشیده و آنها را زنده کرده است، آیا از نفسی که صحبت می شود در قیامت چگونه پس گرفته می شود؟
پاسخ:
۱٫ در هیچ جای قرآن کریم بیان نشده که خدا دارای نفس است. نفس داشتن مختصّ موجود مادّی است. و تعبیر « … وَ نَفَخْتُ فیهِ مِنْ رُوحی‏… ــــ … و از روح خود در او دمیدم … » دلالت بر روح یا نفس داشتن خدا نمی کند. تعبیر « روحی » در این آیه اضافه ی تشریفی است.    یعنی خدا برای اینکه عظمت این روح و تقرّب آن خودش را نشان دهد آن را به خود اضافه نموده است. همانگونه که در آیات دیگری فرموده است: « إِنَّ عِبادی لَیْسَ لَکَ عَلَیْهِمْ سُلْطان‏. ـــــ (ای ابلیس ) همانا تو هیچ تسلّطی بر بندگان من نداری.» در این آیه مقصود از « عبادی ـ بندگان من » همه ی بندگان نیست بلکه مراد بندگان مخصوص است. خدا این بندگان را به خود منسوب نمود تا عظمت آنها را نشان دهد. باز فرمود: « فَادْخُلی‏ فی‏ عِبادی‏ وَ ادْخُلی‏ جَنَّتی. ـــــــ پس در زمره ی بندگانم در آی ‏و در بهشتم وارد شو! » باز در این آیه مراد از بندگانم بندگان مخصوص است همینطور مراد از بهشتم ، بهشت مخصوص است. لذا خدا این دو را به خود نسبت داد تا تفاوت آنها را با دیگر بندگان و دیگر بهشتها نمایان سازد. خداوند متعال روح انسان را هم به خود منسوب نمود تا بفهماند که این روح با دیگر روحهها متفاوت است. مشابه این تعابیر در زبان فارسی نیز به کار می رود. برای مثال کسی که می خواهد محبوب بودن یکی از دوستانش را نسبت به بقیّه ی دوستانش نشان دهد می گوید: فلانی دوست خودمه.
۲٫ خداوند متعال هیچ جا سخن از پاشیدن روح یا نفس نکرده است. بلکه سخن از دمیدن روح است نه پاشیدن آن. « … وَ نَفَخْتُ فیهِ مِنْ رُوحی‏… ــــ … و از روح خود در او دمیدم … »
۳٫ چنین تعبیری تنها در مورد روح انسان به کار رفته است آنهم در مورد روح خلیفهالله بالفعل نه هر انسانی.
۴٫ مقصود از اینکه خدا به موجودات روح یا نفس داده این است که خدا آن را آفریده است ؛ یعنی به آن وجود داده است. و مراد از قبض روح (گرفتن روح) نیز پس گرفتن آن از شخص نیست بلکه مراد گرفتن آن ار بدن مادّی و وارد ساختن آن به عالم برزخ است. طبق روایات اهل بیت(ع) روح انسان و دیگر موجودات زنده بعد از مرگ از بدن مادّی جدا شده وارد عالم برزخ می شود و در آن عالم با بدن دیگری که غیر مادّی است حضور می یابد. تا در لحظه ی قیامت به عالم آخرت منتقل گردد.
۵٫ طبق تصریح آیات و روایات افراد بی دینی که مستضعف فکری نیستند و می توانند دین حقّ را از ادیان باطل تشخیص دهند ، در عالم برزخ و آخرت وارد جهنّم می شوند. امّا مستضعفین فکری که قدرت درک چندانی نداشته قادر به تحقیق نیستند ، به رحمت الهی واگذار می شوند. اگر اینها به مقدار فهم عقلی و فطری خود از بدیها اجتناب کرده باشند امید است که به فضل و رحمت خدا وارد بهشت شوند ؛ لکن بهشت آنها در حدّ بهشت مومنان نخواهد بود. امّا اگر به همان اندازه نیز اجتناب نکرده اند مجازات می شوند لکن از رحمت خدا بعید است که اینگونه افراد را تا ابد در جهنّم نگه دارد. از روایات نیز استفاده می شود که تعداد فراوانی از اهل جهنّم بعد از مدّتی عذاب نجات خواهند یافت ؛ و جز کفّار محض و معاند ، کسی تا ابد در جهنّم نخواهند ماند.
۶٫ امّا در مورد حیوانات خداوند متعال در آیه پنجم تکویر می فرماید: «وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَت‏. ـــــــــ و در آن هنگام که وحوش جمع شوند. » از این آیه ی شریفه استفاده می شود که حیوانات و وحوش نیز در آخرت محشور خواهند شد.
امّا اینکه آیا آنها نیز دارای تکالیف لایق به خودند یا نه ؟ و اینکه آیا آنها نیز ثواب و عقاب دارند یا نه؟ تحقیقات جامعی در این باره انجام نشده ولی برخی مفسّرین چون علّامه ی طباطبایی بر آنند که حیوانات نیز تکلیف و ثواب و عقاب مخصوص به خود دارند. از برخی آیات و روایات نیز که تعدادشان هم کم نیست چنین مطلبی استفاده می شود.
علّامه مجلسی صاحب کتاب عظیم بحارالانوار فرموده است:« اخبار بسیار زیادى بیش از حدّ شماره هست که دلالت دارد حیوانات داراى تسبیح و ذکر هستند و خداى خود را می شناسند و منافع و مضار خویش را تشخیص می دهند و استبعادى ندارد که آنها مکلف به بعضى از تکالیف هستند که در صورت ترک آن تکالیف معذب می شوند چنانچه در اخبار زیادى رسیده که پرنده‏اى صید نمی شود مگر بواسطه ترک تسبیح » (بحار الأنوار ، ج‏۲۷، ص: ۲۷۴ )
این مطلب از آیات قرآن کریم نیز قابل استنباط است. خداوند متعال می فرماید:« أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ یُسَبِّحُ لَهُ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الطَّیْرُ صَافَّاتٍ کُلٌّ قَدْ عَلِمَ صَلاتَهُ وَ تَسْبیحَهُ وَ اللَّهُ عَلیمٌ بِما یَفْعَلُونَ . ـــــــــ آیا ندیدى تمام آنان که در آسمانها و زمینند براى خدا تسبیح مى‏کنند، و همچنین پرندگان به هنگامى که بر فراز آسمان بال گسترده‏اند؟! هر یک از آنها نماز و تسبیح خود را مى‏داند؛ و خداوند به آنچه انجام می دهند داناست.» (النور:۴۱)
همچنین فرمود: « و سلیمان وارث داوود شد، و گفت:«اى مردم! زبان پرندگان به ما تعلیم داده شده، و از هر چیز به ما عطا گردیده؛ این فضیلت آشکارى است.» (۱۶) لشکریان سلیمان، از جنّ و انس و پرندگان، نزد او جمع شدند؛ آن قدر زیاد بودند که باید توقّف مى‏کردند تا به هم ملحق شوند. (۱۷) (آنها حرکت کردند) تا به سرزمین مورچگان رسیدند؛ مورچه‏اى گفت: «به لانه‏هاى خود بروید تا سلیمان و لشکرش شما را پایمال نکنند در حالى که نمى‏فهمند.» (۱۸) سلیمان از سخن او تبسّمى کرد و خندید و گفت: «پروردگارا ! شکر نعمتهایى را که بر من و پدر و مادرم ارزانى داشته‏اى به من الهام کن ، و توفیق ده تا عمل صالحى که موجب رضاى توست انجام دهم، و مرا به رحمت خود در زمره ی بندگان صالحت وارد کن!» (۱۹) (سلیمان) در جستجوى آن پرنده ( هدهد) برآمد و گفت:«چرا هدهد را نمى‏بینم، یا اینکه او از غایبان است؟! (۲۰) قطعاً او را کیفر شدیدى خواهم داد، یا او را ذبح مى‏کنم، یا باید دلیل روشنى(براى غیبتش) براى من بیاورد. (۲۱) چندان درنگ نکرد(که هدهد آمد و) گفت: «من بر چیزى آگاهى یافتم که تو بر آن آگاهى نیافتى؛ من از سرزمین«سبا» یک خبر قطعى براى تو آورده‏ام. (۲۲) من زنى را دیدم که بر آنان حکومت مى‏کند، و همه چیز در اختیار دارد، و(به خصوص) تخت عظیمى دارد. (۲۳) او و قومش را دیدم که براى غیر خدا ـ خورشید ـ سجده مى‏کنند؛ و شیطان اعمالشان را در نظرشان جلوه داده، و آنها را از راه بازداشته؛ و از این رو هدایت نمى‏شوند.» (۲۴) چرا براى خداوندى سجده نمى‏کنند که آنچه را در آسمانها و زمین پنهان است خارج(و آشکار) مى‏سازد، و آنچه را پنهان مى‏دارید یا آشکار مى‏کنید مى‏داند؟! (۲۵) خداوندى که معبودى جز او نیست، و پروردگار عرش عظیم است! (۲۶) (سلیمان) گفت: «ما تحقیق مى‏کنیم ببینیم راست گفتى یا از دروغگویان هستى؟ (۲۷) این نامه ی مرا ببر و بر آنان بیفکن؛ سپس برگرد(و در گوشه‏اى توقّف کن) ببین آنها چه عکس العملى نشان مى‏دهند!» ( سوره نمل )
از آیات شریفه به وضوح معلوم است که مورچه فهم و شعور دارد ، در برابر هم نوعان خود احساس تکلیف می کند لذا به آنها هشدار می دهد. علّامه طباطبایی فرموده اند: این مورچه سخنانی می گوید که در حدّ متوسّطین از مردم است.
همچنین از آیات شریفه استفاده می شود که هدد فهم و شعور داشته معنی علم ، شرک و توحید ، عبادت ، سجده ، حکومت ، عمل ، شیطان ، زینت دادن ، خبر ، یقین و قطع ، تخت ، عظمت ، خورشید ، زن و مرد ، قوم ، خدا و … را می داند. و از کلام حضرت سلیمان درباره ی هدد معلوم می شود که برای او ردوغ گفتن ممکن است. همچنین معلوم می شود که هدد تکلیف و مسئولیّت دارد. و الّا حضرت سلیمان نمی فرمود: « قطعاً او را کیفر شدیدى خواهم داد، یا او را ذبح مى‏کنم، یا باید دلیل روشنى(براى غیبتش) براى من بیاورد. » چون عقاب نمودن غیر مکلّف بر حکیم قبیح است.
۷٫ در برخی روایات تصریح شده که برخی حیوانات چون سگ اصحاب کهف و الاغ بلعم باعورا وارد بهشت خواهند شد. امّا اینکه آیا آنها وارد بهشت انسانها می شوند یا نه؟ معلوم نیست. جایگاه دیگر حیوانات نیز به وضوح معلوم نیست. همین اندازه از روایات استفاده می شود که آنها نیز نوعی حساب و کتاب مخصوص خود را دارا هستند.

Print Friendly, PDF & Email
Rating: 2.0/5. From 1 vote.
Please wait...

دیدگاه ها