سرخط خبرها

بازخواست خداوند از انسان پس از مرگ چگونه است؟

پرسش:
بازخواست خدا از انسان پس از مرگ چگونه است؟
پاسخ:
قرآن کریم در مورد حساب اعتقادات و اخلاق و اعمال بشر در عالم آخرت ، بسته به درک و گستره ی وجودی مخاطبان در چهار سطح سخن گفته است.
۱٫ در مواردی مطلب به گونه ای ترسیم شده که گویی انسانها در مقابل اعتقاد و اخلاقی که داشته و اعمالی که انجام داده اند مزد و پاداشی از خداوند متعال می گیرند یا برعکس مجازات می شوند. در این گونه موارد رابطه ی بین اعتقاد و اخلاق و عمل شخص با نتیجه ی آن مثل رابطه ی کار دنیایی و مزد و مجازات قراردادی آن در نظر گرفته شده است. مثل اینکه کسی کار می کند    و در مقابل آن مزدی از صاحب کار می گیرد ؛ یا خلاف قانونی انجام می دهد و در قبال آن به زندان رفته یا جریمه می پردازد. برداشت اکثر مردم از مساله ی حسابرسی روز قیامت چنین برداشتی است. ظاهر و معنای سطحی برخی آیات و روایات نیز چنین نگاهی را تأیید می کنند. لذا برداشت اکثر مردم از مساله ی حسابرسی آخرت نادرست نیست بلکه سطح پایین است.
۲٫ در سطوح بالاتری ، از آیات قرآن کریم چنین استفاده می شود که رابطه ی بین اعتقاد و اخلاق و عمل انسان و نتیجه ی اخروی آنها مثل رابطه ی کار دنیایی و مزد و جزای قراردادی آن نیست ؛ بلکه بین این دو رابطه ی تکوینی وجود دارد. یعنی چنین نیست که خدا ابتدا بد و خوب کسی را محاسبه نموده آنگاه به حسب کارش به او پاداش یا مکافات دهد ؛ بلکه نتیجه ی اخروی اعتقاد و اخلاق و عمل شخص ، پیامد طبیعی آن اعتقاد و اخلاق و عمل است نه نتیجه ی قراردادی آن. مثل مریض شدن شخص پرخور یا نیرومند شدن شخص ورزشکار ؛ که بین مریض شدن و پرخوری و همچنین بین نیرومندی و ورزش رابطه ی حقیقی ، تکوینی و علّت و معلولی برقرار است.
۳٫ در سطحی باز هم بالاتر ، از آیات قرآن کریم استفاده می شود که رابطه ی بین اعتقاد و اخلاق و عمل از رابطه ی تکوینی و علّت و معلولی نیز بالاتر بوده نوعی عینیّت بین اعتقاد و اخلاق و عمل و نتیجه ی اخروی آن وجود دارد. یعنی چنین نیست که نتیجه ی اخروی اعتقاد و اخلاق و عمل ، پیامد طبیعی آن باشد بلکه خود آن اعتقاد و اخلاق و عمل و به عبارتی باطن آن به شخص داده می شود. به عبارت معروف خود اعتقاد و اخلاق و عمل برای شخص مجسّم می شود. برای مثال در عالم برزخ نماز شخص به صورت انسانی زیبا و مهربان ظاهر شده در تمام مراحل ، او را همراهی و حمایت می کند.
۴٫ در بالاترین سطح ادراکی ، رابطه ی بین اعتقاد و اخلاق و عمل و نتیجه ی اخروی آن ، از تجسّم اعتقاد و اخلاق و عمل نیز فراتر بوده به صورت اتّحاد اعتقاد و اخلاق و عمل با صاحب خود است. یعنی چنین نیست که صرفاً حقیقت و باطن این امور برای انسان مجسّم شود بلکه وجود انسان با حقیقت این امور اتّحاد داشته ، خود ، تجسّم اعتقاد و اخلاق و عمل خویش است. لذا روح و بدن هر کسی در آخرت از سنخ اعتقاد و اخلاق و عمل خود اوست. این است که گفته شده برخی انسانها در آخرت به صورت حیوانات ظاهر می شوند. چرا که عمل و اخلاق آنها در دنیا عمل و اخلاق حیوانی بوده است.
حاصل سخن:
۱ــ آیات قرآن کریم مساله ی حسابرسی را در چهار سطح بیان می کنند.
الف) آیاتی از آنها فقط مورد (۴) فهمیده می شود.
« قالَ یا نُوحُ إِنَّهُ لَیْسَ مِنْ أَهْلِکَ إِنَّهُ عَمَلٌ غَیْرُ صالِح‏. ــــــــــ خداوند فرمود: «اى نوح! او (پسرت) از اهل تو نیست. او عمل ناصالحى است.» (هود: ۴۶)
« إِنَّ الَّذینَ کَفَرُوا لَنْ تُغْنِیَ عَنْهُمْ أَمْوالُهُمْ وَ لا أَوْلادُهُمْ مِنَ اللَّهِ شَیْئاً وَ أُولئِکَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ . ـــــــــــ ثروتها و فرزندانِ کسانى که کافر شدند، نمى‏تواند آنان را از(عذابِ) خداوند باز دارد ؛ در حالی که آنان خود ، هیزم آتش جهنّمند.» (آل‏عمران:۱۰)
ب) آیاتی که در سطح عمیقتر بیانگر مورد (۴) هستند ولی ظاهر آنها حکایت از مورد (۳) است.
« یا بُنَیَّ إِنَّها إِنْ تَکُ مِثْقالَ حَبَّهٍ مِنْ خَرْدَلٍ فَتَکُنْ فی‏ صَخْرَهٍ أَوْ فِی السَّماواتِ أَوْ فِی الْأَرْضِ یَأْتِ بِهَا اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ لَطیفٌ خَبیرٌ . ــــــــــ پسرم! اگر به اندازه سنگینى دانه ی خردلى(کار نیک یا بد) باشد، و در دل سنگى یا در (گوشه‏اى از) آسمانها و زمین قرار گیرد، خداوند آن را (در قیامت براى حساب) مى‏آورد؛ خداوند دقیق و آگاه است.» (لقمان:۱۶)
« فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ خَیْراً یَرَهُ . وَ مَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّهٍ شَرًّا یَرَهُ . ــــــــ پس هر کس هموزن ذرّه‏اى کار خیر انجام دهد آن را مى‏بیند. و هر کس هموزن ذرّه‏اى کار بد کرده آن را مى‏بیند.» (الزلزله: ۷ ، ۸)
ج) آیاتی که در سطح عمیقتر بیانگر مورد (۴) و در سطح متوسّطی مؤیّد مورد (۳) هستند ولی ظاهر آنها حکایت از مورد (۲) است.
« فَذُوقُوا الْعَذابَ بِما کُنْتُمْ تَکْفُرُون‏. ــــــــــ پس بچشید عذاب را ، به سبب آنچه کفر مى‏ورزیدید.» (آل‏عمران:۱۰۶)
د) آیاتی که در سطح اعلی بیانگر مورد (۴) ، در سطح پایین تری مؤیّد مورد (۳) و در سطح باز هم پایینتر حکایتگر مورد (۲) هستند ولی از ظاهر آنها مورد (۲) فهمیده می شود. آیاتی که ناظر به این موردند بسیار زیادند. اکثر مردم ، آیات مربوط به موارد پیش گفته را هم به همین مورد تطبیق می کنند.
« وَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ جَزاءً بِما کانُوا یَکْسِبُون‏. ــــــــ و جایگاهشان دوزخ است، بکیفر اعمالى که انجام مى‏دادند.» (التوبه:۹۵)
۲ــ چهار سطح گفته شده برای حسابرسی فقط مربوط به فهم دنیایی افراد نیست ؛ بلکه در آخرت نیز سطح ادراک افراد از مساله ی حسابرسی متفاوت خواهد بود.البته به نظر می رسد که در آخرت سه گونه ادراک تحقّق خواهد داشت و مورد اوّل وجود نخواهد داشت. ــ جهت تفصیل این مطلب احتیاج به مقدّمات فلسفی عمیقی است که فراتر از حدّ این نامه است. ـــ

Print Friendly, PDF & Email
0 0 vote
Article Rating
Rating: 3.7/5. From 3 votes.
Please wait...
Voting is currently disabled, data maintenance in progress.
0 Comments
Inline Feedbacks
View all comments
0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x