سرخط خبرها

در آیه ۵۵ سوره مائده “… و هم راکعون” که در شأن حضرت علی (ع) امده ، چرا آیه جمع بسته شده است ؟ آیا نمی توان گفت آیه مختص چندین نفر است ؟

پرسش:
سؤالی در باب امامت برای بنده پیش آمده که مطرح می کنم: ما می گوییم که همه اعم از شیعه و سنی گفته اند که آیه ۵۵ از سوره مائده( انما ولیکم الله و رسوله و الذین یقیمون الصلوه و یؤتون الزکاه و هم راکعون) درباره حضرت علی علیه السلام است حال آنکه راکعون فعل جمع می باشد نه مفرد که بگوییم مختص یک نفر است، می توان گفت که چون خداوند در قرآن جمع آوردند پس حتماً مختص چندین نفر است و فقط حضرت علی علیه السلام نبودند که در حال رکوع زکات دادند. لطفا راهنمایی بفرمائید؟
پاسخ:
۱ـ در اینکه مصداق این آیه در زمان نزول فقط و فقط علی (ع) بود و کار آن حضرت شأن نزول این آیه می باشد ، بین شیعه و اهل سنّت اختلافی وجود ندارد و همه بر این مطلب معترفند. لذا تشکیک در این باره در حقیقت مخالفت با امری اجماعی است.    
۲ـ امّا از نظر فنّی در این رابطه باید این نکته را در نظر داشته باشیم که کلمه مفرد در زبان عربی نباید در بیشتر از یک نفر به‌ کار رود، ولی عکس آن در ادبیات عرب جایز و صحیح است. بدین معنا که کلمه به صورت جمع آورده شده در حالی‌که منظور از آن یک شخص واحد است. در قرآن نیز در موارد متعدد این گونه عمل شده است. به عنوان مثال در قرآن آمده است: « وَ إِذا قیلَ لَهُمْ تَعالَوْا یسْتَغْفِرْ لَکُمْ رَسُولُ اللَّهِ لَوَّوْا رُؤُسَهُمْ وَ رَأَیتَهُمْ یصُدُّونَ وَ هُمْ مُسْتَکْبِرُون ‏ـــــــ و چون به آنها گفته شود: بیایید تا رسول خدا برایتان آمرزش بخواهد، سرهاى خود را بر مى‏گردانند، و مى‏بینى که آنها متکبرانه روى بر مى‏تابند.» (منافقون:۵) همچنین فرمود: « هُمُ الَّذینَ یقُولُونَ لا تُنْفِقُوا عَلى‏ مَنْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ حَتَّى ینْفَضُّوا وَ لِلَّهِ خَزائِنُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنَّ الْمُنافِقینَ لا یفْقَهُونَ ــــــــ آنها همان کسانند که مى‏گویند: به کسانى که نزد رسول خدایند انفاق نکنید تا پراکنده شوند، و حال آنکه خزائن آسمانها و زمین از آنی خداست، ولى منافقان در نمى‏یابند. .»(منافقون:۷)
در این دو آیه خداوند، حکمی کلّی را در مورد منافقین آورده است که با تکبّر و نخوت روی برمی‌گردانند و می‌گویند بر اصحاب رسول انفاق نکنید ؛ در حالی‌که با مراجعه به شأن نزول آیات مشاهده می‌شود در عین اینکه خدا در این آیات منافقین را مورد خطاب قرار داده است و حکمی کلّی را صادر کرده است، ولی مصداق خارجی این آیات شخصی واحد به نام عبدالله بن اُبیّ بوده است. (ر.ک: تفسیر طبری و تفسیر سیوطی ذیل آیات مورد بحث)
از مطالب گفته شده به این نتیجه می‌رسیم که آوردن کلمه جمع برای مفرد بلامانع است و موارد متعددی از آن در قرآن کریم وجود دارد. از سوی دیگر این آیه با آوردن جمع و مورد نظر داشتن شخص واحدی به عنوان ولیّ، معنای کامل‌تری را به ذهن می‌آورد، بدین معنی که خداوند با آوردن جمع در این آیه به‌طور غیر مستقیم به مؤمنین گفته است با اینکه نمی‌توانید ولیّ و سرپرست باشید ولی می‌توانید دو عبادت را با هم جمع نمایید. همان گونه که حضرت علی (علیه السلام) دو عبادت نماز و زکات دادن را با هم جمع نمود و یکی را به علت دیگری به تأخیر نینداخت. یعنی خواست در ضمن آیه یک حکم فقهی را هم بیان کند.
زمخشری از مفسرین بزرگ اهل تسنن در تفسیر کشاف ذیل این آیه گفته است: « پس اگر بگوییم: چگونه صحیح است که این لفظ (الذین آمنوا) در مورد حضرت علی (رضی الله عنه) باشد در صورتی که به صورت جمع آورده شده؟ خواهم گفت: این لفظ با وجود آنکه سبب نزول در آن یک مرد می‌باشد، به صورت جمع آورده شده تا مردم را در مانند کار او ترغیب کند، که سرانجام، ایشان به ثوابی مانند ثواب او نایل شوند. و تا توجّه دهد که خلق و خوی مؤمنین باید در چنان درجه‌ای از علاقمندی و نیکی و احسان و رسیدگی به فقرا باشد که حتی اگر در حال نماز، کار نیکی برای ایشان پیش آمد که تأخیرپذیر نبود، (تأخیر موجب فوت آن کار می‌‌شد) آنها تا پایان نماز هم آن کار را به تأخیر نیفکنند.»
سخن آخر اینکه روایاتی از اهل بیت (ع) نقل شده که فرموده اند: مشابه این جریان برای همه ی ائمه (ع) رخ داده است و همه ی آنها در حال رکوع زکات داده اند ؛ لذا تک تک ائمه (ع) مصداق این آیه می باشند و آیه اختصاص به علی (ع) ندارد ؛ لکن در زمان نزول آیه ، تنها مصداق آن حضرت علی (ع) بود.

Print Friendly, PDF & Email
No votes yet.
Please wait...

دیدگاه ها